مجموعه گفتار‌های تأملاتی درباره‌ی عدالت

این مجموعه شامل ۲۰ گفتار می‌باشد که توسط بهرام محیی در سایت رادیو دویچه وله درج شده است و انعکاس آن به معنی تایید و یا رد آن نمی‌باشد و بیشتر از این جهت است که در دسترس پژوهشگران نیست

در ادامه گفتار اول، لینک سایر گفتارها درج خواهد شد و به زودی تک تک آن ها در سایت درج خواهند شد.

درآمد بحث

«عدالت» یکی از مفاهیم چندسویه و پرمعنا در حوزه‌های فلسفه‌ی سیاسی و فلسفه‌ی حق است. واژه‌ی عدالت که عملا” با همه‌ی امور حیات اجتماعی مربوط می‌گردد، نه تنها در مطالبات سیاسی، بلکه پیش از هر چیز در میثاقهای مهم حقوقی مانند قوانین اساسی و قراردادهای بین المللی بازتاب می‌یابد. اما مفهوم عدالت علیرغم تلاشهای فکری گوناگون، همواره در غباری از ابهام قرار داشته است. تا کنون نه آموزه‌های سیاسی و ایدئولوژیک قادر به روشن کردن دقیق آن شده‌اند و نه حتا در کاربرد زبانی روزمره، معنای ثابتی از آن افاده می‌شود.

 

عدالت به معنای دادگری، واژه‌ای است که در بسیاری از زبانهای اروپایی از واژه ی «حق» مشتق شده است و در میدان معنایی این واژه قرار می‌گیرد. صفت «عادلانه» معمولا” برای تأیید احساس برحق بودن رفتاری، قضاوتی و یا وضعیتی به کار می‌رود.

 

مثلا” هنگامی که پاداش یا جریمه‌ای را در مورد کسی سزاوار بدانیم، یا بخواهیم شخصیت انسانی را که منصف و غیرجانبدار است توصیف کنیم، یا اقدامی و امری را در سازگاری با قواعد اجتماعی ببینیم، و یا رویکرد و رفتاری را شایسته و بایسته ارزیابی کنیم. در مجموع می‌توان گفت که واژه ی «عادلانه» معمولا” برای داوری مثبت نسبت به رفتار یک انسان، یک هنجار و یا یک نظام اجتماعی یا سیاسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مقابل آن، واژه ی «ناعادلانه» قرار دارد که یک داوری منفی نسبت به همه ی موارد یاد شده است. گاه واژگان «عادلانه» و «ناعادلانه» را در مورد سرنوشت، طبیعت و تاریخ نیز به کار می‌برند. در بینشها و باورهای دینی، «عدل» یکی از شاخصهای ذاتی خداست. در گستره ی حقوقی، عدالت معنای دادگستری و قضاوت دارد و پیش از هر چیز ناظر بر انطباق حقوق موضوعه بر مطالبات اخلاقی تعیین کننده است. در این گستره، در درجه ی نخست رفتار و فردی که چنین رفتاری از او سر می‌زند، هنجاری که این رفتار را مقرر می‌کند و نظام هنجاری که آن را تشویق می‌کند، در میدان عدالت حقوقی قرار می‌گیرند.

دریافتهای گوناگون از مفهوم عدالت و اختلاف دیدگاههایی که در این زمینه وجود دارد، بررسی نظری آن را ضروری تر و همزمان جذاب تر می‌سازد. این کار می‌بایست صرفنظر از نتایج حاصل شده از اینگونه بررسی‌ها صورت پذیرد، چرا که هدف نه یافتن پاسخهایی قطعی و همیشگی، بلکه صرفا” طرح مسأله و گشودن راهی به سوی آنچیزی است که شاید بتواند دریافت از مسایل و مشکلات در این زمینه را آسان تر سازد. به اعتبار بسیاری از اندیشمندانی که در این زمینه به تأمل پرداخته اند، محصور کردن مفهوم عدالت در فرمولی ساده، دشوار و حتا ناممکن است.

می‌توان مهمترین مسایل نظری عدالت را در سه حوزه مورد بررسی قرار داد:
١ـ در حوزه ی تبیین مفهومی عدالت.
٢ـ در حوزه ی بازنمود سنجیدارهای عدالت.
٣ـ در حوزه ی گونه و شیوه ی استدلال داوری‌های مربوط به عدالت.

ما در سلسله گفتارهایی در مورد عدالت، آهنگ آن داریم تا پرتویی بر مسایل و مشکلات در این سه حوزه بیفکنیم. این کار در حوزه ی نخست از طریق بحث مفهومی برای دستیابی به چارچوبی جهت تأمل دقیق تر درباره ی مفهوم عدالت، در حوزه ی دوم از طریق نشان دادن و منظم کردن آغازه‌هایی برای این امر که در یک مورد مشخص چه چیز به عنوان عدالت اعتبار می‌یابد و سرانجام در حوزه ی سوم از طریق بازنمود اصلها و متدهای استدلالات نظری در مورد داوریهای مربوط به عدالت صورت خواهد گرفت. شالوده ی مباحث ما در حوزه‌های یاد شده، تاریخ تکوین ایده ی عدالت و نگرشهای نظری و اندیشه‌های فلسفی مربوط به آن می‌باشد. در همین راستا بر آرای برخی از متفکران فلسفه ی سیاسی کلاسیک و مدرن در مورد مفهوم عدالت درنگ خواهیم کرد و برخی از نظریه‌های مربوط به عدالت را خواهیم کاوید.

بهرام محیی

 

تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار دوم) – اندیشه‌های «پیش‌مفهومی» در مورد عدالت
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار سوم)- فیلسوفان پیش‌سقراطی و اندیشه‌ی‌ عدالت
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار چهارم) – افلاطون و ایده‌ی عدالت
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار پنجم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار ششم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار هفتم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار هشتم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار نهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار دهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار یازدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار دوازدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار سیزدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار چهاردهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار پانزدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار شانزدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار هفدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار هجدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار نوزدهم)
تأملاتی درباره‌ی عدالت (گفتار بیستم)

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.