ادبيات کودک و نوجوان

تاريخچه ادبيات کودک:
هرچند پيشينه ادبيات کودک در ايران بنا بر برخي پژوهش‌ها به حدود ۳۰۰۰ سال پيش مي‌رسد، اما ادبيات کودک در معناي نهادينه آن عمري کمتر از ۲۰۰ سال دارد. ادبيات کودک در غرب نيز، در معناي امروزين آن عمري به درازاي مدرنيزم دارد. در اين فاصله ـ از تولد تا کنون ـ ادبيات کودک در غرب توانسته‌است به پيشرفت‌هاي چشمگيري، هم در خلق آثار برجسته براي کودکان و نوجوانان و هم در گسترش نقد و نظريه ويژه اين گونه ادبي، نائل آيد.

سمیرا خداوردی
کارشناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه قم
Samirakhodavrdi77@gmail.com

درباره:
ادبيات کودک و نوجوان، گونه‌اي از ادبيات است که جداسازي آن از بخش‌هاي ديگر با سن مخاطب آن انجام مي‌شود.
اين گونه ادبي هنگامي ظهور يافت که بزرگسالان متوجه شدند که کودکان و نوجوانان به سبب گنجايش‌هاي شناختي و ويژگي‌هاي رشدي خود، آمادگي پذيرش متن‌هاي بزرگسالي را ندارند. و به زبان و ادبياتي نياز دارند که پاسخگوي دوره رشد و نياز¬هاي آن‌ها باشد.
ويژگي:
ويژگي ادبيات کودک اين است که با سطح سواد کودکان پيوند دارد. در اين‌جا منظور ما از سواد صرفا سواد خواندن و نوشتن نمي‌باشد و سطح درک و فهم کودک از دنيا و محيط پيرامون آن‌ها مورد توجه مي‌باشد. کودک نوآموز تنها مي‌تواند متن‌هاي ساده را بخواند و بفهمد و بنا به گفته پرفسور هوگارت؛ ادبيات کشف مي‌کند بازآفريني مي‌کند و در جست و جوي معناست و سپس کودک در کنار ادبيات قرار مي‌گيرد.
گونه شناسي
ادبيات کودک و نوجوان گونه‌هاي متنوعي دارد؛ از داستان‌هاي مصور گرفته تا داستان‌هاي فانتزي که امروزه از رايج‌ترين گونه‌ها در اين حوزه است. شعر و ادبيات منظوم نيز بخش گسترده‌اي از ادبيات کودکان و نوجوانان را مي‌سازد.
همچنين افسانه‌هاي نو و کهن که؛ افسانه‌هاي نو آفريننده آن را هانس کريستين آندرسن و افسانه‌هاي کهن گونه‌اي گسترده‌است که به فراواني در اختيار اين گروه سني قرار مي‌گيرد.
بخش چشمگيري از ادبيات کودک را ادبيات غيرداستاني مي‌سازد که اغلب به آن کم‌تر توجه مي‌شود. حجم بزرگي از نوشته‌هايي که کودکان مي‌خوانند از جمله کتاب‌هاي درسي، کتاب‌هاي علمي ـ آموزشي و دانش‌نامه‌ها از گونه‌هاي مختلف ادبيات غيرداستاني است. (ادبيات کودک ادبيات داستاني2020)
ادبيات کودک و نوجوان از چه زماني وارد دانشگاه‌ها شد:
در سال 1386 ميزگردي با حضور گروهي از استادان دانشگاه شيراز: دکتر مرتضي خسرونژاد، دکتر فريده پورگيو، دکتر کاووس حسن‌لي از دانشگاه شيراز و داوود خزايي از دانشگاه خليج‌فارس که در اين‌باره صاحب¬نظر و تجربه‌اند، همچنين جواد جزيني، عضو هيات‌مديره و دبير کميته آموزش انجمن نويسندگان کودک و نوجوان که تجربه‌هايي در آموزش ادبيات داستاني دارند و نيز با حضور سردبير و دبير تحريريه پژوهشنامه، به اين موضوع پرداخته‌است.
در اين نشست به ضرورت و اهميت وجود ادبيات کودک و نوجوان اشاره شد و بيان شد ادبيات کودک و نوجوان يک بحث ميان‌رشته‌اي است که هم در علوم تربيتي و هم ادبيات و هم جامعه‌شناسي و ارتباطات در آن وجود دارد.
در بحثي به گفته فريده پورگيو: من فکر مي‌کنم اولويت رشته ادبيات کودک، از ادبيات انگليسي و ادبيات فارسي بيشتر است و همچنين تاريخ و فيزيک. کودکان، آينده ما هستند. براي پروهش آن‌ها بايد برنامه‌ريزي شود. اين برنامه‌ريزي و نظم و ترتيب و اين تعاريف، شايد در دانشگاه شکل رسمي‌تري به خود بگيرد و پذيرفته‌تر شود. و طي پيگيري‌هاي به‌عمل‌آمده اين رشته¬ به نام ادبيات کودک و نوجوان تصويب¬شد (سيدآبادي،1386).
در يک دهه اخير، ادبيات کودک در نظام دانشگاهي تا حدودي مورد توجه واقع شده‌است و پس از اين‌که دانشگاه شيراز اين رشته را تأسيس کرد، در سال‌هاي بعد دانشگاه‌هاي ديگري در شهر‌هاي ديگر به تأسيس اين رشته پرداخته‌اند. دانشگاه شيراز فعال‌ترين دانشگاه در حوزه ادبيات کودک و نوجوان است که علاوه بر تأسيس اين رشته و آموزش دانشگاهي آن، برگزاري کنفرانس‌هاي متعدد، تأسيس کتابخانه تخصصي، تأسيس مرکز مطالعات ادبيات کودک و تأسيس نخستين مجله علمی ـ پژوهشي و دانشگاهي در اين حوزه نيز در کارنامه‌اش قرار دارد. با گذشت چند سال از تأسيس اين رشته در دانشگاه‌هاي مختلف، تعدادي از فارغ‌التحصيلان اين رشته‌ها امروزه از فعالان ادبيات کودک ايران هستند و بخشي از محتواي نظري اين حوزه با مشارکت استادان و فارغ‌التحصيلان اين دانشگاه‌ها توليد مي‌شود.

منابع:
(ادبيات کودک ادبيات داستاني2020).
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9
سيد‌آبادي، علی‌اصغر؛ خسرونژاد، مرتضي؛ پورگيو، فريده؛ حسن‌لي، کاووس؛ خزايي، داود؛ حجواني، مهدي
ادبيات و زبان¬ها: پژوهشنامه ادبيات کودک و نوجوان: بهار1386- شماره48
پژوهشنامه ادبيات کودک و نوجوان
https://shirazu.ac.ir/-/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A6-%C2%AB%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D8%A6%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%C2%BB

مطالب مرتبط