جایزه هانس کریستین آندرسن و برندگان ایرانی آن

هادی صفدری
دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، گرایش مدیریت اطلاعات، دانشگاه قم
hsfdri@gmail.com

[1] International Board on Books for Young People


جایزه هانس کریستین آندرسن که جایزه نوبل کوچک هم خوانده می‌شود، جایزه‌ای بین‌المللی است که هر دو سال یک بار از طرف دفتر بین‌لمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY[1]) به مؤلفان در زمینه ادبیات کودک تعلق می‌گیرد.

این جایزه در دو گروه اهدا می‌شود: نویسندگان و تصویرگران. جایزه به نام هانس کریستین آندرسن نویسنده دانمارکی است و برنده، جایزه خود را از دست ملکه دانمارک دریافت می‌کند. مارگریت دوم ملکه دانمارک حامی و مشوق ویژه اهدای این جایزه است. پشتیبان مالی برنامه‌های جایزه اندرسن تا سال ٢٠٠٨ نیسان موتور ژاپن و از سال ٢٠٠٩ جزیره نامی در کره‌جنوبی است. علاوه بر این جایزه، IBBY هر ساله فهرست افتخاری نیز منتشر می‌کند که شامل آثار برجسته در تألیف، طراحی و ترجمه است. (Hans Christian Andersen Awards)

اهدای این جایزه به مجموعه آثار یک نویسنده از سال ۱۹۵۶ و به مجموعه آثار یک تصویرگر از سال ۱۹۶۶ آغاز شده‌است. این جایزه شامل یک نشان طلا و یک دیپلم افتخار است که در مراسمی در کنگره دو سالانه IBBY، به برندگان اهدا می‌شود. نامزد‌های جایزه هانس کریستین اندرسن از سوی دفاتر ملی کاندید می‌شوند و داوران بین‌المللی که از کارشناسان برجسته ادبیات کودکان هستند، برندگان این جایزه را از میان نامزد‌­های معرفی شده، برمی‌گزینند. از جمله معیارهای گزینش برندگان می‌توان به کیفیت بالای زیبایی شناختی آثار نویسنده و تصویرگر،‌ در نظر گرفتن مخاطب کودک، خلاقیت و نوآوری و اصالت و مهم‌تر از همه، داشتن سهم جاودان در ادبیات کودکان جهان اشاره کرد. (جایزه هانس کریستین اندرسن)

داوران جایزه

انتخاب نویسندگان و تصویرگران ممتاز برنده جایزه آندرسن تا سال ۲۰۰۲ به عهده هیاتی از داوران بین‌المللی بود که همگی در زمینه ادبیات کودکان و نوجوانان (تألیف و تصویر) صاحب‌نظر بودند، از سال ۲۰۰۲ هیئت داوران به دو بخش مجزا تقسیم‌شد: بخشی مسئول داوری تصویر و بخشی در کار داوری تألیف مشغول شدند. از ایران توران میرهادی چهار دوره در سال­های ۱۹۷۶، ۱۹۷۸، ۱۹۸۶، ۱۹۸۸، ثریا قزل‌ایاغ یک دوره در سال ۱۹۹۲، منصوره راعی دو دوره در سال­های ۱۹۹۸ و ۲۰۰۰، زهره قایینی دو دوره در سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۴، عضو ایرانی هیئت داوران بوده‌اند.

برندگان ایرانی جایزه

تاکنون از شورای کتاب کودک در ایران، هفت نفر در بخش‌های نویسندگی و تصویرگری نامزد نهایی جایزه جهانی آندرسن شده‌اند.

نامزدها

ـ فرشید مثقالی (تصویرگری، ۱۹۷۴)

ـ هوشنگ مرادی‌کرمانی (نویسندگی، ۱۹۹۲)

ـ محمدرضا یوسفی (نویسندگی، ۲۰۰۰)

ـ نسرین خسروی (تصویرگری، ۲۰۰۲)

ـ محمدعلی بنی‌اسدی (تصویرگری، ٢٠١٢)

ـ پژمان رحیمی‌زاده (تصویرگری، ۲۰۱۶)

ـ فرهاد حسن‌زاده (نویسندگی، ۲۰۱۸)

ـ فرهاد حسن‌زاده (نویسندگی، ۲۰۲۰)

از بین نامزدهای ایرانی تنها فرشید مثقالی، برنده جایزه جهانی در بخش تصویرگری شده و هوشنگ مرادی‌کرمانی مورد تشویق هیئت داوران قرار گرفت. همچنین فرهاد حسن‌زاده در سال ۲۰۱۸ برنده لوح سپاس شد.

ـ فرشید مثقالی

فرشید مثقالی (زاده ۱۳ تیر ۱۳۲۲ در اصفهان) تصویرگر کتاب‌های کودک و نوجوان است. آثار مطرحی چون «خروس زری، پیرهن پری» و «ماهی سیاه کوچولو» برای نخستین بار به قلم این هنرمند تصویرگری شده‌اند.

ـ هوشنگ مرادی‌کرمانی

هوشنگ مرادی‌کرمانی (زاده ۱۶ شهریور ۱۳۲۳ در روستای سیرچ از توابع بخش شهداد کرمان) نویسنده معاصر ایرانی است. شهرت او به خاطر کتاب‌هایی است که برای کودکان و نوجوانان نوشته، و شماری از این‌ها که به فیلم نیز درآمده‌است.

ـ محمدرضا یوسفی

محمدرضا یوسفی (زاده ۱۳۳۲، همدان) نویسنده و نظریه‌پرداز ادبیات کودکان و نوجوانان اهل ایران است. اولین اثر داستانی او «سال تحویل شد» بود که در سال ۱۳۵۷ منتشر شد. وی علاوه بر داستان‌نویسی برای کودکان و نوجوانان، به نمایش‌نامه ‌نویسی و فیلم‌نامه‌ نویسی نیز مشغول است اما فعالیت‌های اصلی او نویسندگی برای کودکان است.

ـ نسرین خسروی

نسرین خسروی در ۲۹ آذر سال ۱۳۲۹ در تهران متولد شد او در سال ۱۳۵۸ از دانشکده هنرهای زیبا در رشته گرافیک فارغ‌التحصیل شد. اوایل دهه پنجاه، وقتی‌که سال دوم دانشگاه بود، با سیروس طاهباز آشنا شد. به پیشنهاد طاهباز، روی متنی از قدمعلی سرامی کار کرد که سال ۱۳۵۵ با عنوان «قصه دوستی» در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شد. اینگونه بود که به‌صورت حرفه‌ای وارد کار تصویرگری کتاب کودک و نوجوان شد. هرچند در حوزه‌های دیگر نقاشی و گرافیک هم فعالیت داشت، و در دانشگاه‌ها و دانشکده‌های هنری نیز تدریس می‌کرد، اما عمده فعالیت و آوازه‌اش در دنیای کتاب کودک و نوجوان بود. وی در ۳ اردیبهشت سال ۱۳۸۹ در در اثر سرطان ریه در کانادا درگذشت.

ـ محمدعلی بنی‌اسدی

محمدعلی بنی‌اسدی (زاده‌ی ۱۳۳۴ در سمنان) نقاش، تصویرگر و کاریکاتوریست ایرانی است. او عضو هیأت علمی دانشکده هنرهای تجسمی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران است و در رشته‌های طراحی، گرافیک، مجسمه‌سازی و انیمیشن نیز فعالیت دارد. او از اعضای هیأت مؤسس (و رئیس هیئت مدیره نخستین دوره) انجمن تصویرگران کتاب کودک و نوجوان است. وی در سال ۲۰۱۲ نامزد جایزه هانس کریستیان آندرسن شد.

ـ پژمان رحیمی‌زاده

پژمان رحیمی‌زاده متولد سال ۱۳۴۹ طراح گرافیک، نقاش و تصویرگر کتاب است. او از کودکی به نقاشی علاقه‌مند شد و سال‌ها بعد مدرک دانشگاهی خود را در رشته ارتباط تصویری دریافت کرد. رحیمی‌زاده به عنوان یکی از مهم‌ترین تصویرگران کتاب کودک و نوجوان ایران است.

ـ فرهاد حسن‌زاده

فرهاد حسن‌زاده، نویسنده، روزنامه‌نگار و طنز‌پرداز اهل ایران است. وی متولد بیستم فروردین ۱۳۴۱ در آبادان از نویسندگانی است که در تمامی حوزه‌های ادبی از داستان کودکان، نوجوانان تا رمان برای بزرگسالان دست به نگارش زده‌است.

 

منابع:

Hans Christian Andersen Awards. (n.d.). Retrieved 06 17, 2020, from IBBY: https://www.ibby.org/index.php?id=273

جایزه هانس کریستین اندرسن. (n.d.). Retrieved 06 17, 2020, from کتابک پنجره­ای به جهان خواندن: https://ketabak.org/1n4es

 

مطالب مرتبط