تجدید دوستی با فرانسه

تاریخ معاصر ایران

 آرش بهداد

با آغاز ماموریت «نیکلا بور» وزیرمختار فرانسه در تهران به سال ۱۲۷۱ه ق. روابط ایران و فرانسه پس از چند سال فترت، بار دیگر گرم شد. این تحول علاوه بر حضور وزیرمختاری تازه نفس و فعال، تا حدودی به تدبیر میرزاآقاخان نوری مربوط می شد که قصد داشت با تحرک بخشیدن به رابطه ایران و فرانسه، در فضای دیپلماتیک موجود در تهران که بیشتر تحت تاثیر سفارتخانه های بریتانیا و روسیه قرار داشت، تعادلی ایجاد کند.

بور روز پنجشنبه بیستم شوال ۱۲۷۱ه ق. به تهران رسید و مورد استقبال رسمی قرار گرفت. او همان روز به دیدار نوری رفت و از همان دیدار اول اعتماد او را جلب کرد. حاصل شرایطی که ذکر آن رفت، انعقاد معاهده ای میان دو کشور بود که درست یک هفته پس از ورود وزیرمختار امضا شد. بخش هایی از این معاهده به این شرح بود:

«فصل اول: بعدالیوم الی الابد فی مابین دولت علیه ایران و رعایای آن دولت و دولت بهیه فرانسه و رعایای آن دولت دوستی صادق و اتحاد دائمی برقرار خواهد بود.

فصل دوم: سفرای کبار و وزرای مختار که هر یک از دولتین معاهدتین بخواهند به دربار یکدیگر مامور و مقیم سازند، همان رفتار و سلوکی که در حق سفرای کبار دول متحابه (دوست) و اتباع آنها معمول می شود، به عینها همان رفتار نیز در حق سفرای کبار و وزرای مختار دولتین معاهدتین و اتباع ایشان معمول و مجری و به همان امتیازات محفوظ خواهند بود.

فصل سوم: تبعه دولتین علیتین معاهدتین از قبیل سیاحان و تجار… که در مملکت محروستین سیاحت یا توقف نمایند، بالسویه از جانب حکام ولایات و وکلای طرفین به عزت و حمایت قادرانه بهره مند خواهند گردید و در هر حال سلوکی که نسبت به اتباع دول کامله الوداد منظور می شود، در حق ایشان نیز منظور خواهد شد…

فصل چهارم: هرگونه امتعه و اقمشه که اتباع دولتین علیتین معاهدتین به مملکت یکدیگر نقل نمایند و یا از مملکت همدیگر بیرون ببرند وجه گمرکی که از تجار و اتباع دول کامله الوداد حین ورود امتعه و محصولات ایشان به ولایت دولتین و حین خروج از مملکتین مطالبه می شود، از ایشان نیز مطالبه خواهد شد و حق و وجه علی حده به هیچ اسم و رسم در دولتین علیتین مطالبه نخواهد شد.

فصل پنجم: در ممالک محروسه ایران اگر فی مابین اتباع دولت بهیه فرانسه مرافعه… روی دهد، طی گفت وگو و اجرای عدالت آن بالتمام به عهده وکیل یا قونسول دولت بهیه فرانسه است… وکیل یا قونسول مزبور طی این گفت وگو را بر وفق قوانین متداوله در مملکت فرانسه خواهد کرد.

هرگاه مرافعه یا مباحثه یا منازعه فی مابین تبعه دولت بهیه فرانسه و اتباع دولت علیه در مملکت ایران حادث گردد و در محلی که وکیل یا قونسول دولت بهیه فرانسه مقیم باشد، مقاولات متداعیین و تحقیق و تدقیق و اجرای حکم به عدل و انصاف در محکمه دولت علیه ایران که محل عادیه طی این گونه امورات [است] با حضور احدی از منتسبان وکیل یا قونسول دولت بهیه مزبوره خواهد شد.

هرگاه مرافعه یا منازعه یا مباحثه در مملکت ایران فی مابین اتباع دولت بهیه فرانسه و تبعه سایر دول خارجه واقع شود، تحقیق و اجرای حکم آن به عهده وکلا یا قونسول های طرفین خواهد شد.

کذالک گفت وگوها و منازعاتی که فی مابین تبعه دولت علیه ایران و اتباع دولت بهیه فرانسه و تبعه سایر دول خارجه در ممالک محروسه فرانسه اتفاق افتد، قرار انجام و اتمام آن به نحوی خواهد بود که با اتباع دول کامله الوداد در مملکت مزبوره معمول و مرتب می شود…

فصل ششم: هرگاه احدی از اتباع دولتین علیتین در مملکتین محروستین وفات یابد، در صورتی که میت را اقوام و شرکاء باشد، ترکه او بالتمام تسلیم ایشان خواهد شد و در صورتی که میت را قوم و شریکی نباشد متروکات او امانت به وکیل یا قونسول دولت میت تسلیم می شود تا مشارالیه بر وفق قوانین متداوله در مملکت خود، چنانکه شاید و باید در این باب معمول دارد.

فصل هفتم: دولتین علیتین معاهدتین جهت حمایت اتباع و تقویت امور تجارت و فراهم نمودن اسباب حصول معاشرت دوستانه و عادلانه فی مابین تبعه جانبین چنین اختیار نمودند که از طرفین ۳ نفر قونسول برقرار گردد، و قونسول های دولت بهیه فرانسه در دارالخلافه طهران و بندر ابوشهر و دارالسلطنه تبریز تعیین، و قونسول های دولت علیه ایران در دارالسلطنه پاریس و شهر مرسلیا (مارسی) و جزیره بوریان توقف نمایند. این قونسول های دولتین معاهدتین بالسویه در محل متوقفه مسکونه مملکتین محروستین از اعزازات و امتیازات و معافاتی که قونسول های دول کامله الوداد در ممالک محروسه جانبین برخوردارند، محفوظ و بهره یاب خواهند گردید.

فصل هشتم: این عهدنامه دوستی و تجارتی حاضره که به ملاحظه کمال صداقت و دوستی و اعتماد فی مابین دولتین ذی شوکتین ایران و فرانسه منعقد شده است، به عون الله تعالی طرفین شروط مندرجه در آن را ابدالدهر از روی صدق و راستی مرعی و محفوظ خواهند داشت…

این عهدنامه مبارکه به تاریخ بیست و هفتم شوال المکرم سنه ۱۲۷۱ هجری مطابق دوازدهم ژوئیه ۱۸۵۵ عیسوی در دو نسخه به خط فارسی و فرانسوی مطابق و موافق یکدیگر مرقوم شد.»

ناصرالدین شاه پادشاه ایران نیز در تایید سیاست دوستی دو دولت یک قطعه نشان مرصع به الماس و مصور به تمثال خود را با حمایل آبی مخصوص به بور اعطا کرد و دو قطعه نشان شیروخورشید نیز به دو تن از اعضای سفارت هدیه داد.

مطالب مرتبط