آنتونیس ساماراکیس

محمود فاضلی

آنتونیس ساماراکیس شاعر و نویسنده یونانی در سال ۱۹۱۹ میلادی در شهر آتن یونان به دنیا آمد. تحصیلات عالی خود را در دانشکده حقوق دانشگاه این شهر به پایان رساند. وی سال ها کارمند وزارت کار یونان بود، اما در سال ۱۹۶۳ از کار کناره گرفت. او به عنوان نماینده کشور یونان و از سوی سازمان ملل برای بررسی مسائل و معضلات اجتماعی مردم جهان به بسیاری از کشورهای قاره اروپا، آمریکا و آفریقا سفر کرد. وی در دوران اشغال یونان به وسیله قوای نازی، به جبهه مقاومت ملی پیوست. در سال ۱۹۴۴ نازی ها با همکاری عوامل داخلی خود ساماراکیس را دستگیر و به مرگ محکوم کردند که البته توانست از چنگال آنها بگریزد. وی از دوران کودکی به نوشتن و به خصوص سرودن شعر علاقه مند شد. در سال ۱۹۵۴ با اولین مجموعه داستانی خود به نام «مورد نیاز: امید» حضور رسمی خود را در عالم نویسندگی اعلام کرد. در سال ۱۹۵۹ اولین رمانش به نام «زنگ خطر» را منتشر کرد. سپس مجموعه داستان انکار می کنم (۱۹۶۱)، اشتباه (۱۹۶۵)، گذرنامه (۱۹۷۳)، مخالف نوازی (۱۹۹۲)، زندگینامه ساماراکیس (۱۹۹۶) و رمان: به نام (۱۹۹۸) را منتشر کرد. کتاب های ساماراکیس مجموعا ۲۳۳ بار در یونان و در خارج از یونان به ۳۳ زبان دنیا و در تیراژ وسیع انتشار یافت. ساماراکیس در سال ۱۹۶۲ به خاطر مجموعه داستان های کوتاهش به نام «انکار می کنم» برنده جایزه دولتی بهترین مجموعه داستان کوتاه در یونان شد. رمان «نقطه ضعف» ساماراکیس نیز برنده جایزه دولتی بهترین مجموعه داستان کوتاه در یونان شد و دو بار نیز جایزه ویژه در دو کشور دیگر را به خود اختصاص داد. در سال ۱۹۶۶ جایزه «دوازده نفر» در فرانسه و در سال ۱۹۷۰ جایزه بزرگ ادبیات جنایی _ پلیسی را دریافت کرد. ساماراکیس همچنین در سال ۱۹۸۲ به خاطر مجموعه کل آثارش به دریافت جایزه رقابت در عرصه ادبیات اروپایی نائل آمد. از دیدگاه هیات داوران «ساماراکیس نویسنده قهرمانان اتفاقی و گذرا نیست و شخصیت های آثار او مصرانه در همه چیز شک می کنند و همواره در برابر قطعیت امور به ظاهر بدیهی، موضعی تردیدآمیز دارند. آنان به مانند خوانندگان عادی آثارش، موجوداتی طبیعی و انسانی اند.» ساماراکیس همچنین در سال ۱۹۹۵ جایزه دولتی هنر و ادبیات فرانسه را به خود اختصاص داد. وی همچنین دارای دکترای افتخاری از دانشکده های ادبیات دانشگاه آتن، پاترا و یوانینای یونان است و نشان زرین ارزش افتخار شهر آتن را نیز دریافت کرده است. وی همچنین جایزه بزرگ صلیب اسقف ماکاریوس رهبر قبرس و مدال صلح همایش آکروپولیس را دریافت کرد و شهروند افتخاری ۳۷ شهر یونان و قبرس شد. سازمان یونیسف نیز در سال ۱۹۸۹ وی را به عنوان یک یونانی «نخستین سفیر حسن نیت این سازمان برای تمامی کودکان جهان» اعلام کرد. آثار وی در کشورش و تعدادی از دیگر کشورها جزء مواد درسی و دانشگاه ها است و در کلاس های جرم شناسی دانشکده های حقوق تدریس می شود. وی به دلیل مخالفت با دیکتاتوری نظامی، که گذرنامه وی را از سال ۱۹۶۷ الی ۱۹۷۴ (پایان دوران سیاه دیکتاتوری در یونان) توقیف کرده بودند، در کشورش مورد احترام زیادی بود. «یانیس ریتسوس» دیگر شاعر چپگرای یونان در خصوص ساماراکیس و آثارش می گوید: «من به آنتونیس ساماراکیس به عنوان یک انسان و یک نویسنده بی نظیر علاقه خاصی دارم و او را کاملا تمجید می کنم و ارج می گذارم. او انسانی است ساده و محبوب و با تمامی دستاوردهایش در عالم نویسندگی، به تمامی فروتن، که به ما الگویی دلپذیر و زیبا در تشریک مساعی برادرانه انسان ها در حل مسائل اجتماعی و مشترکشان می دهد. او سرمشقی است اصیل و بی نظیر در ایمان به دموکراسی و آزادی. عواطف قوی و انسان دوستانه اش آنچنان نوشته هایش را سرشار کرده است که به دشواری می توان شور و هیجان انسانی را از تاثیرات و انگیزش های زیبایی شناسانه تشخیص داد. در این نقطه مرزهای اخلاقی و زیباشناسی به طرز جدایی ناپذیرانه درهم می آمیزند و یا در واقع با یکدیگر هم ذات و هم جنس می گردند.»«ادوین جاهیل» استاد ادبیات دانشگاه ایلینویز نیز در مقاله ای تحت عنوان «آنتونی ساماراکیس» می گوید: «یکی از بزرگترین نویسندگان دنیا است با صدایی از یونان که با بشریت به طرزی مسئولانه و در عین حال مدرن سخن می گوید. او از وضعیت نامعقول و غیرمنطقی انسان و اضطراب جهانی اش سخن می گوید، او شرایط ضدانسانی، جنگ، خشونت، فقر و فقدان آزادی را با قلم استادکارانه خود به محاکمه می کشاند.» ماکس تاو نویسنده آلمانی برنده جایزه بزرگ ادبیات آلمان نیز در رابطه با ساماراکیس معتقد است: «به ساماراکیس اعتقاد کاملی دارم. او به دنیا این امید بزرگ را می دهد که زندگی انسان ها در کنار هم با تفاهم، برادری و ادراک متقابل امکان پذیر است.» یانیس کوواراس در ماهنامه ادبی «ذیاوازو» که ویژه نقد و بررسی کتاب در یونان است در رابطه ساماراکیس می نویسد: «ساماراکیس نویسنده مورد علاقه قشرهای وسیع جامعه است. چاپ های متعدد کتاب هایش دال بر این مدعا است. توفیق ساماراکیس صرف نظر از مسائل تکنیکی هنر نویسندگی، به طور کلی و شاید بیش از هر چیز مرهون گزینش خود قهرمانان و شخصیت های آثارش است، یعنی آدم هایی عادی و روزمره، آدم هایی ساده که هر روز آنها را در جلوه های گوناگون زندگی ملاقات می کنیم.» ساماراکیس که رسانه های کشورش از او به عنوان «حکیم سالخورده» یاد می کردند و در مباحث مربوط به مشکلات اجتماعی و موضوعات مهم ملی مورد مشورت قرار می گرفت در سال ۲۰۰۳ در سن ۸۲ سالگی و در پی بیماری قلبی در منطقه «پیلوس» واقع در جنوب غرب یونان، آتن درگذشت. سخنگوی دولت وقت در ستایش از ساماراکیس اعلام داشت: «ما سوگوار یکی از مهمترین روشنفکران خود هستیم که با اعمال اخلاقی و مترقیانه خود الهام بخش نسل هایی از یونانیان بود.»