گرایش به هنر راز ماندگاری قاجار

سالن کنفرانس موسسه ایرانشناسی بریتانیا واقع در ضلع شمالی باغ سفارت انگلستان در خیابان قلهک تهران ۳۱خرداد میزبان علاقه مندان به تاریخ قاجار بود.

به گفته خبرگزاری میراث فرهنگی دکتر پل لافت استاد ایران شناسی دانشگاه دورهام درباره «ایران قاجار در اوایل دهه نوزدهم: فرهنگ دربار و نقش های برجسته» سخنرانی کرد.

پل لافت که به زبان فارسی نیز مسلط است سخنرانی خود را به زبان انگلیسی و در حضور جمعی از محققین و دوستداران هنر و فرهنگ ایران ارائه داد.

موضوع ویژه ای که توسط لافت به آن پرداخته شد جایگاه هنر در دربار قاجار علی الخصوص در دوران فتحعلی شاه قاجار بود.

لافت با تاکید بر اینکه گذر از یک جامعه ملوک الطوایفی به یک حکومت منسجم و یکپارچه به مشکلی اساسی برای مورخین تبدیل شده معتقد است که حاکمان در دوره قاجار حداکثر تلاش خود را برای رها ساختن خود از سیستم سنتی ملوک الطوایفی انجام دادند. لافت معتقد است که به کارگیری ترکیبی از هنر، ادبیات و باورهای عمومی که توسط حکومت قاجار در جامعه ایران پررنگ شد از عواملی بودند که به تداوم طولانی مدت رژیم قاجار منجر شدند.

از دیدگاه لافت، فتحعلی شاه قاجار در پیاده کردن یک حکومت مرکزی منسجم نقش بسیار مهمی ایفا کرد. فتحعلی شاه که مدتی را در شهر شیراز پایتخت پیشین ایرانیان در زمان حکومت زندیه گذراند، تحت تاثیر هنر و فرهنگ کهن ایران که نشانه های آن در این خطه از سرزمین ایران پررنگ تر دیده می شد قرار گرفت که این مسئله در نگرش های فرهنگی و هنری وی نقش بسیار برجسته ای گذاشت. به خصوص فرهنگ شفاهی شاهنامه خوانی که از فرهنگ های سنتی غالب در مناطق زاگرس و استان فارس است تاثیر عمیقی بر شخصیت او گذاشت.

بدین لحاظ بود که وی از نظر هنری شخصیتی کاملا متفاوت با عموی خود، آقامحمدخان، داشت. «هر چند وی تحت تاثیر جو فرهنگی و متعادل دربار زندیه قرار گرفت ولی هرگز این رویه را در دربار خود در پیش نگرفت و دربار او از جدیت و انضباط بیشتری در مقایسه با دربار زندیه برخوردار بود.» لافت با نشان دادن تصاویر و اسلایدهایی از هنر نقش برجسته و نیز تابلوهای نقاشی با تصویر پادشاهان به اهمیت این هنرها در دوره قاجار که عمده آن از زمان فتحعلی شاه شروع شد پرداخت. وی همچنین در سخنرانی خود تاریخچه روابط ایران و انگلستان که پایه های آن در دوران فتحعلی شاه بنا نهاده شد را به طور اجمالی مرور کرد.