هرمنوتیک حقوقی

هرمنوتیک حقوقی در معنای وسیع آن، شامل دو بخش متمایز است: بخش‌ هنجاری آن که منطق فهم و تفسیر متون حقوقی، اعم از قوانین و مقررّات و رویه‌های قضایی و قراردادها را در بر می‌گیرد، عهده‌دار تنقیح اصول و قواعد و توصیه‌های روشی مربوط به فهم و تفسیر این‌گونه متون است. بخش دوم هرمنوتیک حقوقی، وجه فلسفی دارد و به بررسی مباحث و پرسش‌های نظری مربوط به متن حقوقی و فهم و تفسیر حقوقی می‌پردازد. نوشتار حاضر، صرفاً متمرکز بر وجه فلسفی هرمنوتیک حقوقی است و ازآنجاکه هرمنوتیک حقوقی در سیمای فلسفی آن، بخشی از فلسفۀ حقوق است، این اثر ذیل «فلسفۀ حقوق» قرار می‌گیرد.
کتاب در پنج فصل سامان یافته است: فصل نخست به شرح هرمنوتیک حقوقی و مسائل و پیشینه و نسبت آن با فلسفۀ حقوق می‌پردازد و در فصل دوم مباحث مربوط به هرمنوتیک متن حقوقی نظیر وجه تمایز متن حقوقی از دیگر متون، گفتمان اجتماعی‏ بودن متن حقوقی، فعل گفتاری‏ بودن قانون و تصویب آن، به بحث گذاشته می‌شود. فصل سوم به مهم‌ترین مسائل مربوط به تفسیر حقوقی می‌پردازد و در فصل چهارم، پس از توضیح اجمالی نظریۀ تفسیری هرمنوتیک فلسفی، پژواک و بازتاب آن در حوزۀ حقوق بررسی می‏شود. فصل پایانی کتاب، به عینی‌گرایی در حقوق و تشخیص قضایی اختصاص دارد و کاربری‌های مختلف واژۀ عینیّت (objectivity) در این عرصه را به بحث می‌گذارد.
نگارنده امیدوار است انتشار این اثر گامی باشد برای آشنایی ژرف‌تر طالبان علم در حوزه و دانشگاه با محتوا و ابعاد اصلی‌ترین مباحث هرمنوتیک حقوقی و به مدد جدیّت و همّت صاحبان فضل در حوزۀ فلسفه حقوق و تعمیق این مباحث در قالب پژوهش‌های جدید، شاهد رونق و غنای هرچه بیشتر مطالعات فلسفی عرصۀ حقوق در کشورمان باشیم.
نشر این اثر مرهون همّت دوست و همکار فاضلم جناب حجت‌الاسلام مریجی، رئیس دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام و جناب انصاری، رئیس مؤسسه بوستان کتاب و همکاران زحمت‌کش ایشان در آن مؤسسه و آقای محمدحسین حمیدی‌راد است که زحمت حروف‏‌نگاری دست‌نوشته‌ها را بر خود هموار کرد. از همه آنان تشکر می‌کنم و مزید توفیقات آنها را در خدمت به عرصه دین و فرهنگ و علم از خدای کریم و منّان طلب می‌کنم.
الحمدلله ربّ العالمین
احمد واعظی