اسلاوی ژیژک

اِسلاوُی ژیژِک (به اسلونیایی: Slavoj Žižek) (زادهٔ ۲۱ مارس ۱۹۴۹) فیلسوف، نظریه‌پرداز، جامعه‌شناس، منتقد فرهنگی و سیاست‌مدار اسلوونیایی است. او در لیوبلیانا به دنیا آمد و دکترای فلسفه‌اش را از دانشگاه لیوبلیانا دریافت کرد. او در سال ۱۹۹۰ به عنوان کاندیدای ریاست جمهوری از سوی حزب لیبرال دموکرات اسلوونی معرفی شد. ژیژک فیلسوف و نظریه‌پرداز انتقادی است که بخش عمده کارش در سنت فلسفی هگلی، مارکسیسم و نیز روانکاوی لاکانی است. او فعالیتهای چشمگیری در زمینه نظریه سیاسی، نظریه فیلم و روانکاوی نظری داشته‌است. شهرت ژیژک برای احیای روانکاوی ژاک لاکان برای یک خوانش جدید از فرهنگ عامه است. او رسالات گوناگونی دربارهٔ موضوعات گوناگون نگاشته‌است. موضوعاتی چون جنگ عراق، بنیادگرایی، سرمایه‌داری، رواداری، حقیقت سیاسی، جهانی‌سازی، سوبژکتیویته، حقوق انسانی، لنین، اسطوره، فضای مجازی، پسامدرنیسم، چندفرهنگ‌گرایی، پست مارکسیسم، آلفرد هیچکاک و دیوید لینچ. او به شوخی در مصاحبه با یک نشریهٔ اسپانیایی خود را یک استالینیست لاکانی تندرو معرفی کرده‌است.

ژیژک یک نظریه‌پرداز سینمایی نیز هست. او از تفسیر روانکاوانهٔ لاکانی برای ایجاد یک نظریه سینمایی و یک شیوهٔ نقد جدید استفاده کرده‌است. به اعتقاد رابرت استم، او از فیلم‌های سینمایی برای شرح نظریات لاکان استفاده می‌کند و در فیلم‌های سینمایی مثال‌هایی می‌یابد که حتی از خود لاکان هم افکار روانکاوانهٔ او را بهتر شرح می‌دهند. ژیژک به بررسی میل و فانتزی ناخودآگاه، امر واقعی و ابژهٔ والای ایدئولوژی در فیلم‌ها می‌پردازد و از این راه یک تأویل روانکاوانه در باب سینما می‌سازد. لینچ و هیچکاک دو فیلمساز مورد علاقهٔ ژیژک هستند که تفسیر آثار آن‌ها بیش از همه مورد توجهش بوده‌اند.

اندیشمندان بسیاری نوشته‌های ژیژک را بی‌اعتبار و فاقد معنا می‌دانند. نوآم چامسکی نوشته‌های ژیژک را ژست‌گیری‌های توخالی خواند و سبک و روش او در برابر «گزاره‌های آزمون‌پذیر تجربی» حوزه‌های «جدی» تر مانند علوم دقیق قرار داد. چامسکی بر این باور است که کار ژیژک را اصلاً نباید جدی گرفت. جان گری، فیلسوف بریتانیایی از ژیژک به خاطر ستایش خشونت و سخنان مهمل و توخالی انتقاد کرد. از نظر گری ژیژک خود یکی از محصولات کالایی سرمایه داری است «ژیژک در شاهکاری عظیم از تولیدات فکری بی‌شمار، نقدی تخیل‌آمیز از نظم کنونی ارائه کرده است؛ نقدی که مدعی طرد و انکار هر آن چیزی است که در حال حاضر وجود دارد. او به معنایی واقعاً هم این کار را می‌کند، اما هم‌زمان به بازتولید همان دینامیسم ضروری و بی‌هدفی نیز می‌پردازد که در عملکرد سرمایه‌داری می‌بیند.»

اسلاوی ژیژک در سال ۲۰۱۴ به سرقت فکری از مجله نژادپرستانه رنسانس آمریکایی متهم شده است. رنسانس آمریکایی یک مجله محافظه‌کار متعلق به «سفیدهای ناسیونالیست» آمریکایی است که سازمان‌های غیردولتی حقوق بشری آن را به عنوان یک گروه ناسیونالیستی «نفرت‌پراکن» رده‌بندی کرده‌اند. جیمز ویلیامز، سردبیر ارشد جستار انتقادی که یادداشت ژیژک را سال ۲۰۰۶ منتشر کرده بود، در گفتگو با نیوزویک تأیید کرد که ژیژک «قطعاً» از یادداشت هورنبک استفاده کرده است. وی افزود: «ما متاسفیم که چنین اتفاقی افتاده. اگر می‌دانستیم ژیژک در حال سرقت فکری است، قطعاً از او می‌خواستیم که پاراگراف‌های غیرقانونی را حذف کند». هورنبک نیز در گفتگو با نیوزویک تأکید کرد که «هر کس دو متن را کنار هم بگذارد، می‌فهمد ژیژک سارق فکری است.»

نامه ژیژک به منینگ

۱۷ دسامبر روز تولد چلسی منینگ بود. گاردین از تنی چند از روشنفکران و هنرمندان خواسته بود تا سالروز تولد وی را به او تبریک بگویند. اسلاوی ژیژک نیز یکی از این افراد است.
متن نامه: چلسی عزیز؛ غالباً می‌شنویم که چپ رادیکال امروز از طرح‌ریزی یک بدیل عملی ناتوان است. آنچه تو انجام دادی به سادگی یک بدیل بود. به قول گاندی؛ تو خودْ تغییری هستی که در پی‌اش بودی…

کتاب‌شناسی

• ابژه متعالی ایدئولوژی ۱۹۸۹
این کتاب با ترجمه علی بهروزی تحت عنوان «عینیت ایدئولوژی» منتشر شده است.
• برای اینکه آنها نمی‌دانند چه می‌کنند: کیف به مثابه یک عامل سیاسی ۱۹۹۱.
• کژ نگریستن: مقدمه‌ای بر ژاک لاکان از طریق فرهنگ عامه ۱۹۹۱.
این کتاب با ترجمهٔ مازیار اسلامی و صالح نجفی منتشر شده است.
• از سیمپتوم خود کیف ببرید!: ژاک لاکان در و بیرون از هالیوود ۱۹۹۲
این کتاب با ترجمهٔ فتاح محمدی تحت عنوان “از نشانگان خود لذت ببرید!” منتشر شده است.
• درنگیدن با امر نگاتیو: کانت، هگل، و نقد ایدئولوژی ۱۹۹۳
• فراایستارهای کیف: شش مقاله در باب زن و علیت ۱۹۹۴
• باقی‌مانده تقسیم ناپذیر: دربارهٔ شیلینگ و موضوعات مرتبط ۱۹۹۶
• مغاک آزادی ۱۹۹۷
• طاعون فانتزی‌ها ۱۹۹۷
•سوژه ظریف: مرکز غایب هستی شناسی سیاسی ۱۹۹۹
• هنر امر متعالی مبتذل: دربارهٔ بزرگراه گمشده دیوید لینچ ۲۰۰۰
این کتاب با ترجمهٔ مازیار اسلامی منتشر شده است.
• مطلق شکننده: یا، چرا میراث مسیحی ارزش جنگیدن دارد؟ ۲۰۰۰
• آیا کسی گفت توتالیتریانیسم؟ ۲۰۰۱
• وحشت از اشک‌های واقعی: کریستوف کیشلوفسکی در میان نظریه و پسانظریه ۲۰۰۱
این کتاب با ترجمهٔ فتاح محمدی منتشر شده است.
• دربارهٔ باور ۲۰۰۱
این کتاب با ترجمهٔ کیوان آذری تحت عنوان «نقد باورهای مغرب زمین» منتشر شده است.
• مرگ دوم اپرا ۲۰۰۱
• تکرار لنین ۲۰۰۱
• به بیابان امر واقعی خوش آمدید ۲۰۰۲
این کتاب با ترجمهٔ فتاح محمدی تحت عنوان «به برهوت حقیقت خوش آمدید» منتشر شده است.
• انقلاب در دروازه‌ها:نوشته‌های برگیده لنین ۲۰۰۲
• اندام‌ها بدون بدن‌ها: دلوز و پیامدها ۲۰۰۳
• عروسک و کوتوله:هسته منحرف مسیحیت ۲۰۰۳
• پژوهش واقعیت (۲۰۰۵)
• همسایگان و دیگر هیولاها (۲۰۰۶)
• چگونه باید لاکان را خواند (۲۰۰۶)
• پاکدامنی و ترور (۲۰۰۷)
• در دفاع از دلایل نامقبول (۲۰۰۸)
• خشونت: یک عقیده بزرگ، یک کتاب کوچک (۲۰۰۸)
• رخداد
• خشونت: پنج نگاه زیرچشمی (۲۰۰۸)

از منبعی دیگر

 

اسلاوی ژیژک(Slavoj Zizek)؛ فیلسوف، نظریه‌پرداز، جامعه‌شناس، منتقد فرهنگی و سیاست‌مدار اسلوونیایی.

زندگی
اسلاوی ژیژک در 21 مارس 1949 در شهر لیوبلیانا کشور اسلوونی به دنیا آمد. در دانشگاه لیوبلیانا فلسفه خواند و کمی بعدتر در پاریس فرصت تحصیل در روانکاوی نزد شاگرد لکان، ژ. میلر را یافت. در بازگشت به اسلووانی شغلی پژوهشی به دست آورد و جامعه روانکاوی نظری را بنیان نهاد. در 1990 در جنبش آلترناتیو در اسلووانی بسیار فعال بود و نامزد ریاست جمهوری در نخستین انتخابات چند حزبی بود.
وی هم اکنون استاد فلسفه در دانشگاه اسلوانیا و همچنین یکی از اعضای هیأت رئیسه مؤسسه مطالعات فرهنگی در اسن آلمان است.

اندیشه
حوزه های مداخله ژیژک که اغلب او را متفکری پست مدرن می نامند، بسیار وسیع است و شامل سینما، سایبر اسپیس، شناخت شناسی، الهیات، موسیقی، اپرا و نظریه اجتماعی می‌شود. با اینحال او شیفتگی پست مدرنیسم به تفاوت ها و ویژگی ها را رد می کند و هوادار تعالی گرایی فلسفی و تعهد به عام گرایی سیاسی است.
ژیژک یک نظریه‌پرداز سینمایی نیز هست. او از تفسیر روانکاوانهٔ لاکانی برای ایجاد یک نظریه‌ سینمایی و یک شیوهٔ نقد جدید استفاده کرده است. به اعتقاد رابرت استم، او از فیلم‌های سینمایی برای شرح نظریات لاکان استفاده می‌کند و در فیلم‌های سینمایی مثال‌هایی می‌یابد که حتی از خود لاکان هم افکار روانکاوانهٔ او را بهتر شرح می‌دهند. ژیژک به بررسی میل و فانتزی ناخودآگاه، امر واقعی و ابژهٔ والای ایدئولوژی در فیلم‌ها می‌پردازد و از این راه یک تأویل روانکاوانه در باب سینما می‌سازد. لینچ و هیچکاک دو فیلمساز مورد علاقهٔ ژیژک هستند که تفسیر آثار آن‌ها بیش از همه مورد توجهش بوده‌اند.
اگر چه ژیژک در سنت مارکسیستی کشورهای اروپای شرقی پرورده شده، اما رهیافت منتقدانه و نوگرایانه ای نسبت به مارکسیسم و سنت چپ گرا دارد. از دیگر سو وی خود را از مارکسیستهای جدید مانند جیمسون، ایگلتون و … نیز متمایز می کند. اندیشه های ژیژک بیشتر زیر تأثیر هگل، لکان (در روانکاوی)، مارکس و تعدادی از اندیشمندان جدید کشورهای اروپای شرقی شکل گرفته است. او همواره خود را فیلسوفی با جهت گیری روانکاوی دانسته است. ژیژک امروزه سهم قابل توجهی در نظریه پردازی پیرامون پسامدرنیته، جهانی شدن، مسأله سوژه و … در جهان معاصر دارد.

آثار
برخی از مهم ترین آثار ژیژک به شرح زیر است:
1. ابژه والای ایدئولوژی (۱۹۷۹)
2. فراسوی تحلیل گفتمان (۱۹۹۰)
3. کژ نگریستن: مقدمه‌ای بر ژاک لاکان‌ در فرهنگ عامه (۱۹۹۱)
4. همه چیزی که لازم است دربارهٔ لاکان بدانید… اما می‌ترسید از هیچکاک بپرسید (۱۹۹۳)
5. باقیماندهٔ غیرقابل تقسیم (۱۹۹۶)
6. مغاک آزادی (۱۹۹۷)
7. چند‌فرهنگ‌گرایی (۱۹۹۷)
8. احتمال، هژمونی، جامعیت (۲۰۰۰)
9. هنر والای مبتذل: دربارهٔ بزرگراه گمشدهٔ لینچ (۲۰۰۰)
10. وحشت از اشک راستین: کریستوف کیشلوفسکی در میان نظریه و پسانظریه (۲۰۰۱)
11. دربارهٔ ایمان (۲۰۰۱)
12. مرگ دوبارهٔ اپرا (۲۰۰۱)
13. آیا کسی گفت خودکامگی؟ (۲۰۰۱)
14. به بیابان واقعیت خوش‌ آمدید (۲۰۰۲)
15. اندام‌ها علیه بدن (۲۰۰۳)
16. عروسک و کوتوله (۲۰۰۳)
17. پژوهش واقعیت (۲۰۰۵)
18. همسایگان و دیگر هیولاها (۲۰۰۶)
19. چگونه باید لاکان را خواند (۲۰۰۶)
20. پاکدامنی و ترور (۲۰۰۷)
21. در دفاع از دلایل نامقبول (۲۰۰۸)
22. خشونت: یک عقیده بزرگ، یک کتاب کوچک (۲۰۰۸)

منابع:
– http://www.hccmr.com
– http://fa.wikipedia.org
– http://www.hamshahrionline.ir

مطالب مرتبط