جمهوری های چک و اسلواک

پس از شکست امپراطوری هابسبورگها و سقوط امپراطوری اتریش و مجارستان در جریان جنگ اول جهانی، جمهوری چکسلواکی در سال 1918 در اروپای مرکزی تأسیس شد. اولین جمهوری چکسلواکی در بین سالهای 1938 1918 بود که تأسیس آن توسط کمیته ملی چکسلواکی در 28 اکتبر 1918 اعلام شد. پیوستن اسلواک ها به این جمهوری در نتیجه بیانیه مارتین (شهری در مرکز اسلواک) بود. اساس این جمهوری توسط توماش گاریک ماساریک، ادوارد بنش و میلان راستیسلار و شتفانیک که در تبعید بودند و در راه استقلال چک ها و اسلواک ها مبارزه می کردند، بنا نهاده شد. این مبارزه در قالب مشترک و در نتیجه توافقنامه های کلولند در سال 1915 و پیترزبورگ در سال 1918 بود. در این مبارزات ساکنین مناطق مختلف این دو جمهوری از قبیل چک ها، مورادیائی ها، سلزیائی ها، اسلواک ها و اهالی منطقه کارپات در بخش اسلواک شرکت داشتند. در نتیجه کثرت اقوام مختلف یک نظام دموکراسی با احزاب سیاسی متعدد به وجود آمد، اما این سیستم نتوانست مشکلات اجتماعی و ملیتی میان دو ملت چک و اسلواک و ملیت های آلمانی، مجاری، روسی، اوکراینی، لهستانی که در این نقطه از اروپا زندگی می کردند و همچنین بحران اقتصادی وقت چکسلواکی را حل نماید. از همین زمان موقعیت اسلواک ها هم در قالب چکسلواکی از نظر ایشان نامشخص و حل نشده باقی ماند که به ایجاد نهضت ها در راه حفظ هویت اسلواک ها و استقلال آنها منجر شد. در زمینه سیاست خارجی این جمهوری به فرانسه گرایش داشت و همراه با یوگسلاوی و رومانی قراردادی را که به نام «قرارداد کوچک» به امضا رساندند. پس از روی کار آمدن فاشیسم در آلمان در سال 1935، جمهوری چکسلواکی «موافقتنامه اتحاد» با شوروی سابق به امضا رساند. اما تمامیت ارضی آن حفظ نگردید و بر اساس موافقتنامه مونیخ ناگزیر شد که از مناطق مرزی تحت سکونت اقلیت آلمانی به نفع آلمان عقب نشینی کند و بر اساس دادگاه حکمیت وین مناطق جنوب اسلواک را به نفع مجارستان، واگذار نماید. در نتیجه پیشروی هیتلر در اوایل جنگ جهانی دوم چکسلواکی به اشغال هیتلر درآمد که در نتیجه آن در تاریخ 14/3/1939 تشکیل کشور اسلواک با یک حکومت دست نشانده هیتلری اعلام گردید و روز بعد با الحاق سرزمین چک به خاک آلمان حکمرانی از سوی هیتلر در آنجا منصوب شد. در بین سالهای 1945 1939 شورش ها و نهضت های داخلی و خارجی از جمله در پاریس، لندن، مسکو به وجود آمد و دولتی هم در تبعید به ریاست ادوارد بنش در لندن تشکیل شد. عدم موافقت با حضور اسلواک در جنگ در جناح آلمان و مخالفت علیه رژیم حاکم بر کشور اسلواک، به قیام ملی مردم اسلواک و اعلام تشکیل جمهوری چکسلواکی در مناطق قیام کرده منجر گشت. اما تأسیس مجدد کشور چکسلواکی به صورت کامل پس از آزادی در سال 1945 بود.
دوره بعدی تاریخ چکسلواکی سال های بین 1948 1945 بود که برای ساخت کشور بر پایه اصول و ارزش های دموکراتیک تلاش می شد. در فوریه 1948 قدرت در چکسلواکی به دست کمونیست ها افتاد که تا سال 1989 یک سیستم سیاسی توتالیتی وابسته به شوروی بر چکسلواکی تحمیل کردند. احزاب سیاسی غیرکمونیست در گروه واحدی تحت عنوان «جبهه ملی» متحد شده و برای انجام اصلاحات در چکسلواکی تلاش نمودند. در درون حزب کمونیست نیز تلاش هایی برایاصلاحات توسط برخی افراد صورت می گرفت اما تلاش ها برای اصلاحات در جامعه چکسلواکی توسط نیروهای داخلی حزب کمونیست چکسلواکی به حادثه بهار پراگ و اشغال چکسلواکی توسط پیمان ورشو در سال 1968 ختم شد و چکسلواکی وارد مرحله جدیدی از وابستگی عمیق تر به شوروی شد.
در سال 1968 قانون نظام فدرال چک اسلواکی به تصویب رسید که از دو جمهوری چک و اسلواک تشکیل شده بود. نظام کمونیستی تا سال 1989 بر چکسلواکی حاکمیت داشت تا اینکه در نتیجه تحولات شوروی سابق و فضای باز سیاسی ایجاد شده ناشی از سیاست های گورباچف، انقلاب منفعلی چندین ساعته ای در چکسلواکی به وجود آمد و رژیم کمونیستی به آرامی و بدون خشونت کنار رفت و در نوامبر 1989 یک نظام غیرکمونیست و دارای نگاه به غرب و نظام سرمایه داری در چکسلواکی به وجود آمد. از نظام جدید به عنوان دموکراتیک یاد شده است و اولین گام آن در راستای راضی نگاه داشتن هر دو ملت چک و اسلواک و خصوصاً اسلواک ها، تصویب قانون نظام فدرال چک اسلواک در سال 1990 بود. اولین انتخابات آزاد این کشور نیز در همین سال برگزار شد. یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث در نظام جدید تعریف دقیق و معینی از نظم و ترتیبات سیاسی و کشوری چکسلواکی بود که این مذاکرات ثمری در پی نداشت و به دلیل اختلاف در این زمینه نمایندگان چک و اسلواک (مچیار و کلاوس نخست وزیران وقت جمهوری اسلواک و چک) توافق کردند که به صورت آرام چکسلواکی به دو کشور چک و اسلواک تقسیم شود. مجلس فدرال چکسلواکی هم با مصوبه مورخ 25/11/1929 بر این تصمیم و تأسیس دو کشور چک و اسلواک از اول ژانویه 1993 صحه گذاشت که عملاً با این قانون کشور چکسلواکی از نقشه دنیا حذف شد و دو کشور جدید تحت نام های جمهوری چک و جمهوری اسلواک به وجود آمدند.
جدیدترین دوره تاریخی این جمهوری از این زمان به بعد رقم خورد. زیرا از یک سو با خروج از یوغ و بند استعمار شوروی سابق فضای باز سیاسی جدیدی در این دو جمهوری به وجود آمد که به معنای پایان وابستگی به استعمار شرق و از طرفی هم به معنای آغاز گرایش به سوی بازار آزاد و سرمایه داری و کلاً ورود به اردوگاه غرب است. این دو کشور در دوره جدید از تاریخ خود برای گریز از خلاء امنیتی به وجود آمده و با توجه به سوابق تاریخی و شرایط موجود جهانی، خود را ناگزیر از قرار دادن در زیر چتر حمایتی قدرت های بزرگ دیدند و بر همین اساس به تدوین سیاست خارجی و استراتژی بلندمدت خود پرداختند. در نتیجه این سیاست روند همگرایی این دو کشور با ساختارهای غربی و به ویژه ناتو و اتحادیه اروپا بلافاصله آغاز شد و طی یک پروسه تقریباً 10 ساله این روند به شدت دنبال گشت تا اینکه جمهوری چک در سال 1999 و اسلواک در آوریل 2004 به عضویت ناتو و همزمان در اوال ماه می 2004 به همراه 8 کشور دیگر اروپای شرقی به عضویت اتحادیه اروپا درآمدند. کشورهای اروپای شرقی سابق عضویت خود را در ساختارهای غربی به ویژه ناتو را مدیون حمایت های آمریکا می دانند که همین امر باعث شده تا این کشورها در اتحاد با آمریکا و هم پیمانی با این کشور رقیبی برای اتحادیه اروپا قرار دهند که حمایت آنها از سیاست های آمریکا در حمله به عراق و افغانستان در مقابل سیاست های اتحادیه اروپا در همین راستا است.

مطالب مرتبط