ویژگی های فرهنگی راهنمای گردشگری (تور لیدر)

دانلود فایل

محمودرضا شايسته *
مهندس راه و ساختمان و راهنمای گردشگری.
فرهنگ اصفهان، شماره ۱۵، بهار ۱۳۷۹

کرد که ابتدا نیاز به یک تقسیم بندی کلی داریم که می توان این ویژگیها را شامل موارد ذیل دانست:
الف) وظایف یک راهنما در قالبی کلی
ب) ویژگیهای مثبت فردی
ج) تخصصهای لازم مربوط

مقدمه

از آنجا که فرهنگ یک قوم به منزله ساختار کالبدی و عنصر حامل کل یک اجتماع محسوب می گردد و مجموعه ای از ابعاد را به طور جامع در بر می گیرد و همواره در پیدایش قوام و دوام هر تمدنی چون مرکز ثقل آن مجموعه عمل می کند، لذا شایسته است در شناسایی، پایداری و زمینه سازی برای قوام و دوام آن اقدام نماییم و پا به پای توسعه و تحول در مسیر ایام، ضمن گرامیداشت و حفاظت از عناصر هسته ای و ارزشمند آن در حفظ، معرفی و اشاعه هر چه بیشتر آن کوشا باشیم، بلکه این رسالت را که بر دوش آحاد هر قوم نهاده شده است به بهترین وجه به مقصود رسانیم و از این رهگذر بتوانیم بر سیمای جهانی خویش ابعاد مثبت تازه تری ببخشیم و بر افتخارات اخلاف خود چون پیشینیانمان بیفزاییم و مرز و بوم کهن و فرهنگ متعالی خود را آن طور که درخور باشد عرضه نماییم.

تور موزه ایران گروه خوبگرد
تور موزه ایران گروه خوبگرد قم – عکاس: امیر علی گلزار

در این مقاله برآنیم تا گوشه هایی از ویژگیها و مختصات فرهنگی راهنمای گردشگری تور لیدر) را به عنوان یکی از حاملان اصلی ارتباط مستقیم تمدنها آن هم در بعدی ملموس و پر مخاطره مورد بررسی و تحقیق قرار دهیم و در نهایت به جمع بندی هایی نایل آییم.
و اما در بیان ویژگیهای فرهنگی یک راهنما می توان موضوع را با برداشتهای گوناگون بررسی کرد که ابتدا نیاز به یک تقسیم بندی کلی داریم که می توان این ویژگی ها را شامل موارد زیر دانست:

الف) وظایف راهنما در قالبی کلی

در میان نیروی انسانی شاغل در بخش گردشگری، راهنمایان جهانگردی که در اصطلاح تورگردان
تور لیدر) نامیده می شوند، نقش مؤثری در هدایت و تأمین نیازهای مادی، معنوی و غنای روحی گردشگران دارند، توانمندی هر یک از این افراد به امر جهانگردی در هر کشوری رونق می بخشد و عدم کارایی آنها نیز مانع رشد و توسعه جهانگردی می شود. عموما راهنمایان می باید اطلاعات جامع و وسیعی در زمینه های مختلف مربوط به حرفه خود داشته باشند و افق دید آنها بسیار وسیع باشد و به عبارتی دیگر کلی گرا باشند. در بین این افراد آنهایی که به علم جغرافيا آشنایی بیشتری دارند موفق تر هستند، زیرا در تعریف جغرافیا رابطه دو قطب انسان و محیط مطرح است و اینکه این دو عامل به چه نسبتی و در چه زمان و مکانی بر یکدیگر تأثیر می گذارند و چه نتایجی را به بار می آورند.

شناخت روحیات ملل مختلف جهان در صورتی برای یک راهنما امکان پذیر است که به جغرافیای انسانی و جامعه شناسی از دیدگاههای مختلف و از جمله سیاسی آگاهی داشته باشد و در آن صورت است که قادر به پاسخگویی به پرسشهای مردم شناسی و اجتماعی گردشگران کاوشگر (فرهنگی) که بیشتر در سنین میانسالی و گاهی کهنسالی قرار دارند، خواهد بود.

تنوع محیط جغرافیایی و نابرابری شرایط حاکم طبیعی در جهان به پیدایش اشکال متنوعی از پدیده های طبیعی منجر شده است که در صنعت جهانگردی از آنها تحت عنوان جاذبه های طبیعی نام برده می شود و یک راهنما نه به طور قطعی همانند یک جغرافیدان، بلکه به عنوان یک راهنمای گروههای گردشگری علاقه مند به دیدار از پدیده ها می باید در این زمینه ها آگاهی کافی داشته باشد و به توجیه و بيان آنها برای گردشگران نیز بپردازد. قطب دوم جغرافیا یعنی انسان نیز پیچیدگیهای زیادی دارد که به پیدایش فرهنگها، بینشها، اعتقادات، آداب و رسوم و ایدئولوژی ها منجر می شود که در مورد قطب اول جغرافیا یعنی محیط طبیعی، اشکال متنوعی از رفتارها و معيشت های انسانی را به وجود می آورد.
شناخت روحیات ملل مختلف جهان در صورتی برای یک راهنما امکان پذیر است که به جغرافیای انسانی و جامعه شناسی از دیدگاههای مختلف و از جمله سیاسی آگاهی داشته باشد و در آن صورت است که قادر به پاسخگویی به پرسشهای مردم شناسی و اجتماعی گردشگران کاوشگر (فرهنگی) که بیشتر در سنین میانسالی و گاهی کهنسالی قرار دارند، خواهد بود. هدف اصلی این گروه از گردشگران از مسافرت به سایر نقاط جهان آشنایی با فرهنگ و تاریخ آن جوامع است.

گشت پیاده روی خانه های تاریخی قم با گروه خوبگرد قم؛ عکاس: مهیار موسوی
گشت پیاده روی خانه های تاریخی قم با گروه خوبگرد قم و تورلیدرها؛ عکاس: مهیار موسوی

بنابراین داشتن اطلاعات لازم در زمینه های جغرافیای طبیعی و انسانی کشورهای جهان، برای آن دسته از راهنمایان جوانی که حرفه و شغل اصلی آنها در بخشهای مختلف صنعت گردشگری و از جمله تورگردانی است، ضروری خواهد بود. راهنما زمانی موفق می گردد که علاوه بر توان علمی خود، به موارد تخصصی این حرفه نیز اشراف داشته باشد و در کسب این تجارب برای تأمین مایحتاج زندگی خود به طور متعادل بنگرد و بیشتر به جنبه های فرهنگی و اعتلای آن بپردازد. به عبارتی دیگر به این حرفه علاقه مند باشد و نه از روی اجبار و صرفا به عنوان یک شغل برای تأمین معاش، به آن بنگرد. با پذیرش این واقعیت و قبول آن به عنوان یک مسئولیت سنگین و در عین حال دوست داشتنی، باید دید یک راهنما که گروهی از گردشگران فرهنگی و کاوشگر را به خارج از مرزهای سیاسی کشور خود می برد، چگونه فرهنگ و تمدن خود را بازگو می کند و تا چه اندازه توان لازم را برای انجام این کار دارد و یا هنگامی که گردشگران خارجی را می پذیرد و راهنمایی آنها را در طول اقامت در کشور خود بر عهده دارد به چه زبان و بیانی و با چه روشی در مدتی کوتاه می تواند اطلاعات جامعی در مورد فرهنگ عمومی کشور خود و سایر اطلاعاتی که یک گردشگر به محض ورود به یک کشور خارجی بدان نیازمند است، ارائه نماید.

از این رو یک راهنما همانند یک خبرنگار می باید به کلیه مسائل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشور خود بینش و آگاهی های لازم را داشته باشد، زیرا گردشگران ممکن است از طبقه اجتماعی خاصی نباشند و هر یک از آنها دیدگاههای مختلفی داشته باشند و در صورتی که به آنها پاسخ مناسب داده نشود رنجیده خاطر گردند. یک گردشگر همانند یک دانشجو که از استاد راهنمای خود در گردشهای علمی انتظار دارد اشکالاتش را برطرف کند و ناشناخته ها را برایش روشن گرداند از راهنمای خود توقع دارد به پرسشهایش هر چند از نظر او بی اهمیت باشد پاسخ دهد.
آیا قبول مسئوليت تور صرفا برای کسب امورات مادی است؟
یا انجام این کار برای ارضای نیازهای شخصیتی و غنای روحی است؟
و ما در این رابطه چقدر مایل هستیم فرهنگ و آداب و رسوم کشور خود را به نحو شایسته ای برای ملتهای دیگر و به عبارتی مردم جهان عرضه بداریم؟ و چقدر توانایی عرضه آن را داریم؟

در برخورد اولیه و با شروع کار، کلیه خصوصیات ظاهری، رفتاری و گفتاری راهنما زیر نظر گردشگران قرار می‌گیرد. داشتن اطلاعات زیاد، دقیق و بهینه از کلیه مسائل تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی، هنری، خدماتی، ارتباطی، اداری، و آمد و شد، از جمله ابزار کار یک راهنما است و اینکه راهنما تا چه حد دارای ذکاوت و قدرت بیان است. از طرفی ارائه یک شخصیت متعارف و متعالی می تواند به سرعت در ذهن کلیه اعضای تور تجسم یابد و اعضای تور به شخصیت فردی و اجتماعی راهنمای خود پی ببرند. داشتن چنین صفاتی نه فقط موجب رضایت خاطر راهنما می گردد و به او اطمینان بیشتری می دهد که بتواند خدمات بهتری را ارائه دهد، بلکه به لحاظ مادی نیز از مزایای آن بهره مند می گردد.

یک راهنما به لحاظ خصوصیات ظاهری و رفتاری چه در داخل کشور خود و چه در کشورهای بیگانه باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:

١- ظاهری کاملا آراسته و مرتب داشته باشد.
۲۔ وقت شناس باشد و برای وقت ارزش قائل شود، زیرا این مسأله از اهمیت زیادی برخوردار است و غفلت در آن ممکن است برای تور مشکلاتی از جنبه های گوناگون ایجاد نماید.
٣- کشوری را که برای مسافرت در نظر گرفته شده بشناسد و به هنگام ورود به آن آگاهیهای لازم در زمینه شناخت شهرهای گردشگری آن کشور و مناطق جاذب برای گردشگر را داشته باشد و در صورتی که راهنمایی گروهی از گردشگران خارجی را در کشور خود بر عهده دارد چنین شناختی را نیز از کشور خود و شهرها و مناطق گردشگری مختلف بداند. شناخت این جاذبه ها شامل جاذبه های دینی، مذهبی، سیاسی، طبیعی و فرهنگی است.
۴- از نقشه های راهنما و نقشه های گردشگری استفاده نماید و نقشه های مناطق گردشگری کشور خود و کشورهای دیگر جهان را در اختیار داشته باشد و قادر به خواندن و تفسیر آنها نیز باشد، از این رو اطلاعات نقشه خوانی و شناخت نقشه ها بویژه نقشه های توریستی برای راهنما ضروری و بسیار مهم است.
۵- از بروشورهای منتشر شده در زمینه های مختلف برای راهنمایی هرچه بهتر اعضای تور خود استفاده کند و در صورتی که چنین بروشورهایی را به اندازه کافی در اختیار داشته باشد بین اعضای تور توزیع نماید تا اطلاعات آنها بیشتر شود. چنین امکاناتی برای آن دسته از راهنمایان فراهم است که سازمانهای گردشگری کشورشان، در برنامه ریزی‌های توسعه جهانگردی به نشر بروشورها اهمیت می دهند و در تعداد بالا چاپ و در اختیار بنگاههای گردشگری و راهنمایان قرار می دهند.
۶- شیوه های ایجاد ارتباط و توان برقراری روابط با افراد دیگر که به طور مستقیم و غیر مستقیم در امور مربوط به تور و مسافرت مشارکت دارند از وظایف دیگر یک راهنما است. راهنمایانی که روابط عمومی قوی دارند در این زمینه موفق ترند. در این باره عامل تجربه نقش مهمی دارد، زیرا راهنما با گذشت زمان مشکلات و موانع را می شناسد و برای برطرف نمودن آنها را حل های مناسب را می یابد.
۷۔ متانت و تواضع و تعهد اخلاقی و تبسم برلب داشتن به عنوان یک حسن و مزیت برای راهنما به شمار می آید. داشتن چنین شخصیتی نقش بسیار مهمی در حل مسائل مربوط به اعضای تور و همچنین سایر دست اندرکاران و افرادی که در طول مسافرت با آنها برخورد می شود خواهد داشت.
8- پیش بینی مشکلات یا موانعی که ممکن است در طول سفر به وقوع بپیوندد و یا مانعی ایجاد کند از دیگر وظایف یک راهنما است که حتما می باید به و آن واقف باشد و آمادگی ذهنی آن را، قبل از سفر داشته باشد و راه حل های مربوط را در زمینه مرتفع کردن آنها بداند. همچنین روشهای متخذه برای برطرف کردن آن موانع و مشکلات در زمان و مکانهای مختلف و افراد گوناگون که هر یک ایفاگر نقش خاص خودشان هستند بازیافته و هر یک را در جای خود اعمال کند. شیوه های برخورد با مشکلات و موانع و روشهای برطرف نمودن آنها بستگی به مهارت و تجربه راهنما دارد و اینکه چگونه قادر باشد در طول سفر به کشورها و شهرهای مختلف با دست اندرکاران و مسؤولان اجرایی امور جهانگردی برخورد نماید.
۹- داشتن اطلاعات مربوط به امور مهاجرتی، امور گمرکی، ویزا، گذرنامه و نحوه تامین ارز چه در کشور خود و چه در کشور مقصد از دیگر وظایف یک راهنما است. راهنما می باید اطلاعات جدید در این زمینه داشته باشد و حداقل ماهی یک بار با دوستان خود در بنگاههای گردشگری داخل و خارج از کشور در تماس باشد و تا حد امکان با راهنمایان داخلی دیدار داشته باشد. برای برقراری چنین دیداری که
به توان اطلاعاتی و عملی راهنمایان کمک می نماید، نشست هایی لازم است که هر چند وقت یک بار تشکیل آنها ضرورت خواهد داشت. از این رو بنگاههای گردشگری با برنامه ریزی، می باید امکانات لازم را برای تشکیل چنین جلساتی فراهم سازند، زیرا از طریق همیاری متقابل، بسیاری از مسائل مطرح و راه حل های مناسب ضمن بحث و گفت و گو ارائه می گردد.
۱۰- مراقبت از اموال خود و اعضای تور از جمله مدارک مسافرتی نظیر بلیط و گذرنامه به عهده راهنما است. در صورتی که هر یک از اعضای تور دارای گذرنامه انفرادی و شخصی باشند و مدارک مربوط نزد خود آنان نگهداری میشود وظيفه راهنما است که به اعضای تور خود در مورد مراقبت و حفاظت از این مدارک هشدار دهد و آنها را آگاه سازد که به این مسأله توجه خاصی مبذول دارند، زیرا اگر چنین مشکلی حتی برای یک نفر از اعضای گروه پیش بیاید، مشکل تمامی اعضای تور است و تا زمانی که راهنما نتواند به رفع آن بپردازد ادامه جابجایی و سفر و انجام کارهای دیگر که از قبل برنامه ریزی شده است میسر نخواهد بود.
۱۱- امور مربوط به تأیید مجدد پروازهای داخلی و یا خارجی در داخل یا خارج از کشور نیز از وظایف راهنما است. از این رو راهنما می باید به موقع و به هنگام ضرورت با اطلاعات پرواز فرودگاه در تماس باشد و یا اطلاعات لازم در این زمینه را از همکاران خود در بنگاههای دست اندرکار بویژه در خارج از کشور دریافت دارد. سهل انگاری در این مورد مشکلاتی به دنبال دارد که به طور جدی اوقات اعضای تور را تلخ می نماید و گاهی موجب نگرانی آنها می گردد، زیرا مسافرتهای گردشگری عموما از قبل برنامه ریزی و زمانبندی شده است و اختلال در برنامه ها موجب رنجش خاطر می گردد.
۱۲- در صورتی که مسئولیت مربوط به اخذ نمودن ویزای بعضی از کشورها در خارج از کشور به عهده راهنما است، وی می باید به سرعت اقدام به انجام کارهای لازم در این زمینه نماید و زمان و هزینه آن را با مسافران در میان بگذارد تا از هرگونه سوء تفاهمی جلوگیری شود.
۱۳- ارتباطات شخصی راهنما در خارج از کشور با مسئولان و دست اندرکاران و حتی با سایر افراد آن جوامع از اهمیت زیادی برخوردار است. راهنما باید آگاه باشد که همیشه دردسر و حادثه در کمین بوده و هست و شیوه برخورد اعضای تور خود را نیز با مردم آن سرزمین به آنها بازگو نماید.
۱۴- امور بهداشتی مثلا مایه کوبی برای بعضی از کشورها و رعایت احتیاطات پزشکی و محیطی و اقلیمی را به کلیه اعضای تور یادآور شود. در این زمینه غفلت جایز نیست زیرا با بروز کوچکترین ناراحتی و احیانا بیماری کلیه اعضای تور می باید همچنان منتظر بمانند تا بیمار بهبود یابد و از درمانگاه خارج شود.
۱۵- احترام و عنایت لازم را به هنگام ورود و یا خروج در بعضی کشورها به مسئولین گمرک و اداره مهاجرت بنماید زیرا انجام چنین کاری در تسریع امور مؤثر است و اعضای تور وقت زیادی را در فرودگاه نمی گذرانند و ساعتها منتظر نمی مانند. در صورتی که یک راهنما آگاهیهای لازم را در این زمینه ها نداشته باشد و نداند که در مرز و یا گمرک هر یک از کشورها چگونه عمل کند خستگی گردشگران به ویژه اگر مسافرت آنها زمینی باشد و امکانات پذیرایی و خدماتی هم در مرز نباشد به اعتراض تبدیل می شود و از همان ابتدای ورود به کشور مقصد بنای نارضایتی فراهم می گردد.
نکته دیگر اینکه، نظر به افزایش سریع مسافرتهای گردشگری، تمایل شدید سوء استفاده از جهانگردان نیز به طرق گوناگون به وجود آمده است. از این رو شایسته است دولتها و مقامات محلی با انجام تدابیر لازم از سوء استفاده هایی که در این مورد انجام می گیرد جلوگیری به عمل آورند و تا حتی امکان آن را به منظور حفظ منافع گردشگران مهار نمایند.
۱۶- در اینجا تکرار این مطلب ضروری است که داشتن اطلاعات وسیع درباره کشور مورد بازدید به لحاظ جغرافیایی با تاکید بر شناخت شرایط آب و هوایی آن لازم است و اینکه باید اصولا چه فصلی و چه ماهی را برای بازدید انتخاب نمود. راهنما با هماهنگی مؤسسۀ خود، باید قبل از مسافرت اعضای تور را برای انتخاب پوشاک مناسب و ادوات لازم آگاه سازد.

گشت پیاده روی خانه های تاریخی قم با گروه خوبگرد؛ عکاس: طاهره خرمی سیار
گشت پیاده روی خانه های تاریخی قم با گروه خوبگرد؛ عکاس: طاهره خرمی سیار

۱۷- راهنما باید به نظرات اعضای تور خود توجه کافی داشته باشد و خواسته های معقول آنها را قبول نماید و به انجام برساند. تبادل نظر در پاره ای مسائل بین راهنما و اعضای تور و رفع و رجوع کار با درایت و متانت بعد از اتمام سفر خاطرات شیرین و به یاد ماندنی را برای اعضای تور تداعی می کند که این امر خود، انگیزه ای خواهد بود برای انجام مسافرتهای بعدی و دیدار از نقاط دیگر. راهنما با توجه و آگاهی از نظرات اعضای تور کاملا واقف خواهد بود که بحث و گفتگو بین اعضای تور درباره چه مسائلی دور می زند و در تور چه می گذرد و آیا قادر است که نظرات گروهی آنها را تأمین کند یا خیر و تا چه حد از عهده این مسئولیت بر می آید و در صورتی که نتواند خواسته های آنها را تامین کند، در طول مسافرت تجربه کرده و آزمایش می کند سپس با پیدا کردن راه حل های مناسب و بجا، در مسافرتهای بعدی حتما نه فقط قادر به پاسخگویی خواهد بود، بلکه ممکن است خود پیشنهاد دهنده هم باشد.
۱۸- اقامتگاه و هتل مورد نظر باید حداقل یک بار از طرف مسئولين موسسه برگزار کننده تور بازدید شود، در این مورد بجاست بنگاههای گردشگری به منظور راحتی و آسایش مسافران خود آن دسته از مهمانسراهایی را انتخاب کنند که با قیمتهای مناسب امکانات بهتری را در اختیار آنان قرار می دهند. انجام چنین کاری از جمله وظایف یک راهنمای آگاه و قاطع است که در کشور مقصد می تواند به عنوان عضوی از اعضای مؤسسه خود بررسیهای لازم را به عمل آورد و در وقت آزاد خود مهمانسرای خوب را شناسایی کند و درضمن همین کار با دست اندرکاران مهمانسراها نیز ارتباط ایجاد نماید و آنها را بشناسد.
تعیین جا و مکان و انتخاب مهمانسرا از طریق تلکس و فاکس قبل از بازدید آن چندان بجا و عاقلانه نیست چه ممکن است سرپرست مهمانسرا تبلیغ زیادی بنماید و مؤسسه نیز بپذیرد، اما به محض ورود به آن، اعضای تور و حتی خود راهنما هم آنجا را نپسندند و به ناچار مدتی را در آنجا بگذرانند. انتخاب جای دیگر نیز در همان زمان امکان پذیر نیست و موجب سرگردانی و بلاتکلیفی می شود. از این رو راهنما با انتخاب مهمانسرای مورد نظر مؤسسه خود، قبل از رسیدن به شهر مورد نظر در کشور مقصد لازم است از طریق تلکس و یا فاکس جا برای مسافران خود ذخیره نماید.
به علاوه راهنما باید با توجه به شناختی که از اعضای گروه در مراجعه به سوابق و مشخصات آنها دارد نسبت به تهیه فهرست اتاقها (Rooming List) اقدام نماید و در این مورد باید سعی کند افرادی را که تمایل دارند با هم، هم اتاق باشند با یکدیگر و در غیر این صورت نکاتی را تا حد امکان رعایت کند که افراد همگن و هم کفو، را در کنار یکدیگر به عنوان هم اتاق قرار دهد.
۱۹- راهنما باید همیشه پیش از اعضای تور در سر میز صبحانه حاضر شود این امر از اهمیت زیادی برخوردار است و به اعضای تور آرامش و اعتماد می بخشد.
۲۰- در صورتی که خدمات ارائه شده در تور به صورت کامل (Full board | صبحانه، نهار و شام) یا نصفه (halt board) باشد حتما راجع به نوع و محل صرف غذا در رستورانهای داخل شهر و یا جایی دیگر از اعضای تور نظرخواهی شود و راهنما باید از نظر روحی به آنها القا کند که برای نظر آنان ارزش قایل است. راهنما شخصا می تواند با دریافت نظرات اعضای تور در مورد غذا به آشپزخانه برود و یا با مسؤولان آشپزخانه صحبت نماید. در چنین مواقعی هیچ گونه ضرورتی نیست که اعضای تور شخصا به آشپزخانه بروند و نظر بدهند.
۲۱- به قوانین و مقررات کشورهای مقصد احترام بگذارد و این مطلب را حتما با اعضای تور خود مطرح نماید. مثلا در کشور سنگاپور از انداختن زباله در معابر عمومی و از کشیدن سیگار در بعضی از مناطق حتما جلوگیری شود، چه در غیر این صورت باید یکصد دلار جریمه پرداخت شود. و یا پوشش اسلامی برای خانمها در کشورهای مسلمان و از جمله ایران رعایت شود و از بی بند و باری و خوشگذرانی و تفریحات غیر سالم جلوگیری گردد. راهنما با بیان چنین مطالبی قبل از انجام مسافرت آگاهی لازم را به اعضای تور می دهد و ضمن هماهنگی با آرامش خاطر و اطمینان بیشتر مسافرت انجام می گیرد. عدم اطلاع گردشگران از شرایط و مقررات حاکم بر کشورها و ناآگاهی راهنما در گفتن آن به اعضای تور مشکلات عدیده ای را برای وی ایجاد می نماید و ممکن است برای عضوی از گروه ایجاد درگیری و دردسر نماید که این امر خود موجب بی نظمی و دلسردی و ناراحتی دیگر اعضای گروه می شود و غنای روحی را از آنان سلب می نماید.
۲۲- به اطفال و کودکان اهمیت داده شود و از والدین با برخوردی مناسب درخواست گردد که مراقب اطفال خود باشند به خصوص در موزه ها و نمایشگاههای گل و گیاه و به هنگام غذا خوردن، راهنما باید آگاه باشد و در نظر داشته باشد که در سر میز غذا، بیشترین مسأله را اطفال و خردسالان ایجاد می کنند.
۲۳- محدودیت زمانی بازدید از اماکن و مناطق گردشگری و دیدنی را حتما قبلا به اعضای تور گوشزد نماید و محل استقرار جمعی و گروهی را از قبل تعیین نماید، در غیر این صورت مسافران یا از بازدیدهای پیش بینی شده جا می مانند و یا در اماکن دیگر گم می شوند و در اینجاست که جای اعتراض و گله مندي دیگر اعضای تور متوجه راهنما می گردد و باید آنها را تحمل کند و پاسخگو باشد. از این رو راهنما موظف است که فرهنگ گردشهای جمعی و گروهی را قبل از بازدید از اماکن تاریخی و سایر نقاط دیدنی برای اعضای تور خود بازگو نماید.
۲۴- بجاست که راهنما آدرس کامل مهمانسرا و محل اقامت گروه را به هر یک از اعضای تور بدهد و از طریق نقشه راهنما نیز مکان آن را برای تمامی اعضای تور مشخص نماید.
۲۵- از دیگر وظایفی که به عهده راهنما است، راهنمایی اعضای نور برای خرید در محلات مختلف شهر است که اجناس مناسب و مورد نیاز را برای فروش ارائه می نمایند، به گونه ای که جلو اجحاف به آنها گرفته شود. راهنما با آگاهی از تجاربی که به دست آورده، می تواند کشور و شهرهایی را که برای خرید مناسب هستند به اطلاع اعضای تور خود برساند که از این بابت هم اقتصادی عمل شود. همچنین در کشورهای ارزان و در عین حال بی بند و بار مثل کشورهای آسیای جنوب شرقی به ویژه تایلند، تایوان، کره جنوبی، فیلیپین، سنگاپور و هند همه چیز آزاد است. مثلا در شهر بمبئی در کشور هند مواد مخدر آزاد عرضه می شود. این وظیفه راهنما است که هشدارهای لازم را به اعضای تور خود به ویژه گردشگران جوان بدهد. حتی در شهرهای صنعتی نیز محلاتی وجود دارد که هیچ امنیتی ندارد و راهنما موظف است در طول اقامت در شهر مورد نظر و در وقت آزادی که گاهی ممکن است یک یا دو روز در اختیار اعضای تور قرار بگیرد، که با میل خود به فراغت و گشت و گذار بپردازند، اعضای تور را آگاه سازد.
۲۶- در هر کشوری دادن انعام و هدیه رسم است منتهی بر طبق آداب و رسوم خاص خود، راهنما باید آگاهیهای لازم را در این زمینه داشته باشد. انتخاب هدیه و یا دادن انعام در رسیدگی به امور تور تسریع می بخشد و موانع را برطرف می نماید، حتی اگر میزان آن ناچیز باشد. این مسأله واقعیتی است که چه بخواهیم و چه نخواهیم وجود دارد و این امر در صورتی که ابعاد دیگری به خود نگرفته و مثلا جنبه باج دهی نداشته باشد به عنوان یک سنت زیباست، راهنما باید بداند که به چه کشوری می رود، برخورد اجتماعی مسئولان اجرایی و مردم آن کشور چگونه است. انتظارات و توقعات آنان چیست و چه کار باید انجام دهد تا رفاه و آسایش بیشتری را برای اعضای گروه خود فراهم آورد.
۲۷- هماهنگی قبلی با راهنمای محلی نیز از جمله وظایف راهنما است که به سرعت کار می افزاید و از اتلاف وقت جلوگیری می کند. به عنوان مثال، کشور مصر که در امر گردشگری فوق العاده پیشرفته و مدرن است به محض ورود تور خارجی به فرودگاه، راهنمای محلی حضور می یابد و کارهای لازم را به سرعت انجام می دهد.
۲۸- در صورتی که اعضای تور از گروههای مختلف سنی و جنسی و اجتماعی باشند، وظیفه راهنما است که هماهنگی نسبی و ارتباط دوستانه بین آنها برقرار نماید و تبادل اطلاعات نیز در طول مسافرت بین اعضای تور صورت گیرد. ۲۹- راهنما باید به زبان کشور مقصد آشنایی لازم داشته باشد و به سهولت با شهروندان و مسئولان صحبت نماید و بداند که در چه کشوری است و از او چه می خواهند و چه باید بگوید. مثلا راهنمایی که به مکه و مدینه می رود. حتما باید بتواند به زبان عربی صحبت کند و راهنمایی که به فرانسه می رود زبان فرانسه و یا راهنمایی که به انگلستان می رود زبان انگلیسی بداند.
۳۰- یک موسسه موفق موسسه ای است که اطلاعات جهانگردی را از کشورهای مورد نظر به دست آورد و در اختیار راهنمایان خود قرار دهد تا آنان با داشتن امکانات بیشتر اطمینان خاطر گردشگران را فراهم نماید و گروههای گردشگری در این موارد، کمبودهایی را احساس نکنند.

ب) ویژگیهای مثبت فردی

همانگونه که از سفیر یک مملکت انتظار می رود که بتواند به عنوان سرمشق و معیاری شاخص جهت معرفی چهره عمومی کشور خود در سرزمینهای دور عمل کند، راهنمای تور هم که در ایفای وظیفه سرپرستی جهانگردان در بازدید از یک کشور او را به عنوان نماینده و شاخصی از ملت خویش به کار گمارده اند باید قادر باشد همچون سفیری ارزشمند با به کارگیری دانش تخصصی و امتیازات اخلاقی و فردی خویش چنان جاذبه و برخوردی را ارائه دهد که بتواند در همه ابعاد صنفی، ملی و مذهبی خویش به رسالتی که به عنوان نماینده و بیانگر وجهه و چهره ملی خود دارد به نحو احسن عمل نماید.
با توجه به تجاربی که در این زمینه حاصل گردید یک راهنما در درجه اول باید فردی بسیار منضبط و دقیق باشد و با عمل نمودن به آن  وقت شناسی) به طور غیرمستقیم گروه خود را هم به این صفت عادت دهد. در درجه دوم باید دارای روحیه ای بسیار قابل انعطاف باشد و از اصول روانشناسی و آشنایی با روحیات ملل آگاهی کافی داشته باشد و بتواند با هر قوم و ملتی بالسان و منش فرهنگی خودشان صحبت کند. به علاوه باید فرد بسیار با ظرفیتی باشد.

همانگونه که از سفیر یک مملکت انتظار میرود که بتواند به عنوان سرمشق و معیاری شاخص جهت معرفی چهره عمومی کشور خود در سرزمینهای دور عمل کند، راهنمای تور هم که در ایفای وظیفه سرپرستی جهانگردان در بازدید از یک کشور او را به عنوان نماینده و شاخصی از ملت خویش به کار گمارده اند باید قادر باشد همچون سفیری ارزشمند با به کارگیری دانش تخصصی و امتیازات اخلاقی و فردی خویش چنان جاذبه و برخوردی را ارائه دهد که بتواند در همه ابعاد صنفی، ملی و مذهبی خویش به رسالتی که به عنوان نماینده و بیانگر وجهه و چهره ملی خود دارد به نحو احسن عمل نماید.

سرپرست گروه باید نسبت به کار خویش عشق و علاقه داشته باشد و همواره در صدد توسعه دانش فنی و اطلاعات تخصصی و عمومی حرفه خود برآید. در زمینه تاریخ و جغرافی، معماری و هنری فرهنگ و ادب اقوام و ملل تا حد امکان و تا میزان لازم مطالعه داشته باشد و دارای جاذبه و جذبه توأم بوده تا بتواند سرپرستی قوی باشد.
همواره باید سعی کند در اولین نگاه اعضای گروه خود را شناسایی نماید به گونه ای که پس از آشنایی با یکایک اعضای گروه خود، دید کافی و برداشت لازم را داشته باشد. در این مسیر یک راهنمای ورزیده همواره الگوهای شخصیتی بی شماری را در ذهن دارد که می تواند آنها را روی یکایک اعضای گروه امتحان کند و او را در محدوده روحی مسبوق در ذهن مورد شناسایی و ارزیابی قرار دهد، که اغلب ویژگی چهره ها با روحیات از همخوانی نسبی برخوردارند.
متانت و وقار از ویژگیهای مهم دیگر یک راهنماست، خونسردی و اعتماد به نفس بویژه در مواقعی که حالت بحرانی برای گروه اتفاق بیفتد نظير مواقعی که یکی از اعضای گروه گم شود، تصادف کند و یا زمان پروازی را از دست بدهند لازم است. زیرا نشان دادن ضعف از سوی سرپرست گروه در این مواقع به کلی روحیه گروه را تخریب می نماید. داشتن متون از قبل آماده شده که دارای چکیده ای از مطالب مورد نیاز گروه باشد با تایپی صحیح و جذاب که پلانها و تصاویر مناسب مکانهای مورد بازدید را هم داشته باشد و توزیع به موقع آنها در بین اعضای گروه در جلسه معارفه و در بین راه در مکانهای مختلف برای جلب توجه و انتقال بهتر مطالب ارائه شده از دیگر امتیازات یک راهنما می باشد. شاید بتوان مهمترین خصیصه را برای یک راهنما وفاداری به مملکت و نظام کشورش در نظر گرفت. لذا داشتن احساساتی که بتواند در این مسیر به شخص انگیزه کافی بدهد و او را به فردی وفادار به اصول مذهبی و ملی خویش تبدیل نماید نیز جنبه های فطری است که قطعا در هنگام گزینش فرد به این سمت باید مورد نظر قرار گیرد.
راهنما باید فردی بصیر و دانا به امور حقوقی و روندهای اجتماعی و مسائل عمومی باشد تا بتواند با دیدگاهی وسیع مطالب را منتقل نماید و در موقع اضطراری تصمیم گیری کند، به علاوه یک سرپرست گروه باید شخصیتی مصمم داشته باشد و از سرعت انتقال بالا برخوردار باشد و بتواند خیلی سریع در مواقع بحرانی واکنش مناسب نشان دهد. راهنما علاوه بر آشنایی با زبان گردشگران، باید با اصطلاحات و مكالمات غیر کلاسیک و غیر مکاتبه ای آنها هم آشنایی داشته باشد وگرنه قادر به ایجاد ارتباط متعارف و قابل قبولی نخواهد بود.

راهنما در حالت کلی باید نظام فکری منسجم داشته باشد و بتواند مطالب را به طور سازمان یافته و مرتبط با دیدگاهی در حد و در شأن و سطح فکر گروه خود ارائه نماید.

راهنمای موفق علاوه بر داشتن ظاهری آراسته باید از یک سیرت نیکو نیز برخوردار باشد. به هیچ وجه نباید در صدد کینه جویی و تلافی برآید، بلکه برعکس باید با دیدی مثبت به رویدادها بنگرد و حرکتهای نامطلوب و برخوردهای نامساعد از جانب افراد را به دل نگیرد و در صدد کینه ورزی و تلافی با این افراد بر نیاید و همواره این نکته را به خاطر داشته باشد که: «برش کم محلی تیزتر از شمشیر است».

یکی از شعارهای سرپرست گروه به عنوان نماینده یک موسسه یا بنگاه خدماتی باید این باشد که همیشه حق با مشتری است»، راهنمای تور باید آنقدر در گفتار و سرپرستی ورزیده باشد که بتواند در مقابل افرادی که از نظر علمی از وی مرتبه بالاتری دارند مهارت خود را در فن بیان و رفتار به گونه ای بارز نشان دهد. از شعارهای مهم دیگری که یک راهنما باید همواره در ذهن داشته باشد آن است که: «همواره باید منافع ملی، جمعی و صنفی را به منافع شخصی و لحظه ای ترجیح داد».

ج) تخصص های لازم

راهنمای تور باید از نظر علمی دارای حداقل دانش عمومی در رشته های مختلف مربوط با کار خود چون زبان خارجی، تاریخ، جغرافیا، روانشناسی، علوم اجتماعی، علوم سیاسی، تاریخ تطبیقی، معماری و هنر، باستان شناسی و ابنیه، شناخت روحیات ملل ونحل، شناخت اجمالی ادیان، نقشه خوانی، آشنایی با کمکهای اولیه، حقوق، فقه، فلسفه، آداب معاشرت و… باشد. 

البته این موضوعات لازم است در ابتدا با طی نمودن دوره های مقدماتی در هنگام آموزش دوره مربوط زیر نظر مرکز آموزش فرا گرفته شود و بعد هم خود فرد با گذشت ایام و توسعه مطالعات خویش بر دامنه و بعد آن بیفزاید تا بتواند ازجامعیت کافی برخوردار گردد. و از طرفی برای تربیت نمودن یک کادر توانا و قابل، نیاز به آموزشهای عملی در حین کار داریم که در این رهگذر بنگاههای مسافرتی با مراکز آموزش، لازم است دوره های کارآموزی عملی را که در حالت اول می تواند به عنوان دستیار یک راهنمای ورزیده عمل نماید و یا در قالب گروههای آموزش دسته جمعی با سرپرستی یک راهنمای کارکشته و با اخلاص که در دادن اطلاعات به افراد کارآموز از خود بخل نشان ندهد و به این اصل معتقد باشد که اگر همکاران جدید او با بنیه علمی بالا وارد بازار کار شوند می توانند در نهایت به صنعت گردشگری خدمت نمایند برگزار نماید.

در این رهگذر کارآموزی به شکل دستیار (Assistant) می تواند مرحله پیشرفته تر تلقی گردد و لازم است قبل از شروع به کار یک راهنما حداقل چند سفر به صورت دستیار در گردش هایی که قرار است مسیرهای بعدی سفر او باشد برود و به روند کار آشنایی کافی داشته باشد. چرا که اگر فرد به هنگام سرپرستی تورهای اول خود نتواند به خوبی انجام وظیفه نماید و مورد شکایت یا ناخرسندی گروه قرار گیرد، نه فقط ضربه روحی سختی در ابتدای کار خواهد خورد، بلکه به عنوان یک تازه وارد، در مؤسسه نیز از وی سلب اعتماد می شود و به وجهه حرفه ای وی لطمه وارد شده و در این رهگذر بعضی از همکاران با سابقه وی برای تضعیف بیشتر او دست به کار شده و او را هدف استهزا قرار می دهند تا به زعم خود رقیب تازه وارد را از میدان به در برده و خودشان از موقعیت موجود كما كان استفاده بیشتری ببرند. که البته در برخورد با این افراد، یک تازه وارد همواره به صبر و خویشتن داری دعوت می شود. در پایان بهترین الگویی را که یک راهنما می تواند در قالب رفتاری فرهنگی داشته باشد در شعر زیر خلاصه می نماییم. باری،

تو فسانه می شوی ای بخرد

افسانه نیک شو، نه افسانه بد

 

مطالب مرتبط