بررسى پدیده اینترنت در منطقه خلیج فارس

اینترنت را به صورت هاى گوناگون تعریف کرده اند. در یک تعریف کلى، برخلاف آن که در نگاه اول اینترنت به صورت شبکه واحدى به نظر مى رسد، در حقیقت شبکه شبکه هاست. این پدیده یک تور گسترده جهانى است که شبکه هاى مختلف رایانه اى در اندازه هاى متعدد و حتى رایانه هاى شخصى را با استفاده از سخت افزارها و نرم افزارهاى گوناگون و با قراردادهاى ارتباطى یکسان به یکدیگر متصل مى کند. برخى اینترنت را به یک تارعنکبوتى الکترونیکى تشبیه کرده اند که از طریق خطوط تلفن، رایانه هاى شخصى یا شبکه هاى رایانه اى را به یکدیگر متصل کرده و با اختصاص نشانى هاى الکترونیکى مشخصى به هریک از آنها، علاوه بر تامین ارتباطات، امکان تبادل اطلاعات در بین ایشان را به صورت متن، صدا، تصویر و حتى فیلم فراهم مى آورد.
پدیده اینترنت براى اولین بار در سال 1969 میلادى در وزارت دفاع ایالات متحده آمریکا (پنتاگون) تحت عنوان ((آژانس پروژه هاى تحقیقاتى پیشرفته)) (آپرانتAGENCY NETWORK ADVANCED RESEARCH PROJECT (ARPANET) طراحى و اجرا شد. و بعدها به اروپا و سایر کشورهاى غربى رفت و به عنوان ساختار اصلى اینترنت مطرح گردید. با توجه به جنگ سرد، هدف اصلى این شبکه، ایجاد ارتباط بین مراکز تحقیقات علمى و نظامى آمریکا و کشورهاى اروپاى غربى به صورتى غیر متمرکز بود تا در صورتى که یکى از این مراکز مورد حمله هسته اى شوروى قرار گیرد، ارتباط کل شبکه مختل نشود. آپرانت به گونه اى طراحى شده بود که بدون هیچ کنترل مرکزى تمامى نهادهاى مرتبط به طور مستقل قادر به دریافت، پردازش و ارسال پیام باشند. در سال 1987 سیستم آپرانت تبدیل به اینترنت شد. با پایان جنگ سرد و فروپاشى شوروى، حساسیت هاى امنیتى براى عضویت و استفاده از اینترنت کاهش یافت تا جایى که مراکز دانشگاهى، بخش خصوصى و مردم عادى به این شبکه پیوستند. (1)
در سال 1989 تعداد مشترکان اینترنت در سراسر جهان صد هزار نفر بود، این رقم در سال 1991 به بیش از یک میلیون نفر، در سال 1996 به ده میلیون نفر و در سال 2000 میلادى این رقم به بیش از دویست میلیون نفر رسید. (2)
اینترنت کاربردهاى مختلف ارتباطى و اطلاعاتى دارد و داراى خصوصیات مختلف است که از آن جمله مى توان به تمرکز زدایى، سهولت دسترس، هزینه پایین دست یابى به اطلاعات و فقدان مرز اشاره کرد. اینترنت علاوه بر صدها استفاده مختلف در زمینه ارتباطات، امکان تماس تلفنى راه دور با تعرفه و هزینه مکالمات شهرى را فراهم ساخته است و پیش بینــى مى شود درآینده نزدیک مکالمات اینترنت جایگزین تلفن راه دور در جهان گردد.

پدیده اینترنت و وضعیت کشورهاى شمال ـ جنوب
شگفتى اینترنت در این نیست که به عنوان چند شبکه رایانه اى امکان ارتباط بین افراد و گروه ها را فراهم مى کند، بلکه در تازه گى، گستردگى و تنوع اطلاعات موجود و سرعت دسترسى فزاینده اى است که حجم بسیار وسیعى از اطلاعات را در وراى محدودیت زمان و مکان به سادگى و به طور همزمان در اختیار میلیون ها استفاده کننده قرار مى دهد.
نکته قابل توجه آن است که قلمرو اینترنت نیز همچون قلمرو تکنولوژى، صنعت و بسیارى عرصه هاى دیگر به شکاف دیگرى بین شمال و جنوب تبدیل شده است. فاصله عمیق بین کشورهاى پیشرفته و توسعه نیافته، اکنون در زمینه اینترنت خود را نشان مى دهد. آمارها حاکى از آن است که قریب 6 / 99 درصد از پایگاه هاى اطلاعاتى در کشورهاى پیشرفته قرار دارد که از این میزان بیش از 65 درصد در آمریکا و کانادا و مابقى در اروپا و ژاپن است. مشارکت بقیه کشورهاى جهان و یا به عبارتى حضـــور کشورهاى جنوب در حدود 4 / 0 درصد است؛ براى نمونه مشترکان محله مانهاتان نیویورک به تنهایى از میزان اتصال کل قاره آفریقا به اینترنت بیشتر است. (3) نتیجه آن که شکاف عمیق بین شمال و جنوب با ظهور اینترنت و سایر تکنولوژىهاى اطلاعاتى و ارتباطى در حال گسترش و تعمیق است.
بى تردید رشد شتابان اینترنت و تجارت الکترونیکى دو محور اساسى و نیروى محرکه اقتصاد و جهانى شدن در آغاز هزاره سوم محسوب مى شود. در این راستا بنیادهاى مستحکم سنتى در همه ابعاد تکنولوژى اطلاعات به تدریج فروریخته و نظام مدرن اطلاعات مبتنى بر اینترنت و تجارت الکترونیکى جایگزین آن خواهد شد. با عنایت به روند شتابان اینترنت، نسل دوم این پدیده با استفاده از تلفن همراه در حال ظهور است. تا سال 2005 تعداد مشترکان اینترنت در جهان به یک میلیارد نفر مى رسد که 60 درصد آنان کاربران تلفن همراه خواهند بود. در نسل دوم و سوم اینترنت، مرزهاى اشتغال فعلى در حوزه تکنولوژى اطلاعات و ظهور مشاغل جدید و حذف مشاغل قدیمى، مبادله اطلاعات درون و برون سازمانى، تغییر ساختارهاى قبلى خدمات و سرویس هاى عمومى، ظهور دولت الکترونیکى (نظیر آنچه در آمریکا، مالزى، انگلیس و امارات در حال شکل گیرى است)، به کارگیرى کارت هاى هوشمند چند منظوره براى کاهش مبادلات پولى و مهندسى مجدد تمامى نهادهاى سیاسى، اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى و پیوند تنگاتنگ برنامه ریزى استراتژیک با برنامه هاى اطلاعاتى مورد لحاظ قرار مى گیرد. یکى از اصلى ترین چالش ها در حوزه تکنولوژى اطلاعات کمبود نیروهاى ماهر است و بى جهت نیست که آلمانى ها در نمایشگاه اخیراطلاعات و ارتباطات در برلین موسوم به CeBIT2000 اقدام به توزیع فرم تقاضاى کار کرده و دولت آلمان به تمام سفارتخانه هایش در دنیا دستور داده است که به متقاضیان مهاجرت با تخصص آى. تى. را بدون قید و شرط اقامت دایم مى دهد. از سوى دیگر، دولت هاى آلمان و ایتالیا به تمام مدارس این کشور حداکثر تا پایان سال 2001 میلادى فرصت داده است که اجبارا به اینترنت متصل شوند. (4)
واقعیت آن است که اینترنت در تحرکات جهانى نقش به سزایى داشته است؛ همچنان که دانشجویان اندونزى ـ که مرکب از هفده هزار جزیره کوچک و بزرگ است ـ از اینترنت براى کنار زدن سوهارتو استفاده کردند و یا این که آمریکایى ها در جریان جنگ دوم خلیج فارس علیه عراق کاملا بر شبکه غول آساى اینترنت تسلط داشتند و کنترل لازم را اجرا کردند تا مبادا اطلاعاتى در زمینه چگونگى جنگ آمریکا علیه عراق فاش گردد؛ از این رو با قطع کامل اینترنت در زمان عملیات طوفان صحرا موقعیت خاصى به نفع خود به دست آوردند.
به هر حال به رغم این که اینترنت مى تواند به منزله ایجاد فرصت هایى براى جهانیان باشد، تهدیدات و نگرانى هایى براى جامعه جهانى به ویژه کشورهاى جنوب فراهم کرده است که مهم ترین این نگرانى ها عبارتند از: توزیع برنامه هاى ضد اخلاقى، تبلیغات ضدمذهبى، یکسان سازى فرهنگى از نوع غربى آن و تشدید جریان یک سویه اطلاعات. (5)

اینترنت درحوزه کشورهاى خلیج فارس
به طور کلى کشورهاى منطقه خلیج فارس با روند کندى به جامعه جهانى اینترنت پیوسته و مى پیوندند. هشت کشور این منطقه به همراه ایران با جمعیتى بیش از یکصد میلیون نفر و تولید سرانه متوسط در مقایسه با سایر مناطق جغرافیایى همطراز خود دیرتر از دیگران به شبکه اینترنت پیوسته اند، هر چند که بعضا کشورى مانند امارات عربى متحده طى سه سال اخیر روند رو به شتابى را در پیوستن به اینترنت داشته است. تا ژانویه 1994 کشورهاى این منطقه فاقد میزبان سیستمTCP IP بودند و این در حالى بود که سایر کشورهاى جهان بیش از 2 / 2 میلیون میزبان از این نوع را در اختیار داشتند.
در گزارش مبسوطى که اخیرا سازمان جاسوسى آمریکا پیرامون وضعیت جهان آینده در سال 2025 میلادى منتشر کرده است، در خصوص نقش اینترنت در خاورمیانه و خلیج فارس چنین آمده است: استفاده از اینترنت در خاورمیانه به خاطر افزایش هزینه ها و ضعف در اجراى آن فقط در انحصار نخبگان این منطقه خواهد بود. انقلاب انفورماتیک ممکن است تإثیرات شگرف بر ثبات نظام هاى سیاسى حاکم داشته باشد و خواسته هاى ملت ها را بالا خواهد برد و این امر ممکن است توانایى نظام هاى حاکم را در کنترل اطلاعات و ایجاد افکار عمومى در معرض تهدید قرار دهد. در عین حال اکثر ملت هاى خاورمیانه فقیرتر و عقب مانده تر خواهند شد. (6)
تا کنون چند سمینار به منظور بررسى جنبه هاى مثبت و منفى اینترنت در کشورهاى عربى و از جمله خلیج فارس دایر شده است؛ براى نمونه در همایش بیروت (تاریخ 21 / 1 / 78) پیامدهاى امنیتى اینترنت مورد بحث و بررسى قرار گرفت.
سازمان نظارت بر حقوق بشر طى گزارشى به موانع گسترش شبکه اینترنت در خاورمیانه پرداخته است؛ در گزارش این سازمان آمده است: تلاش دولت هاى عربى براى مسدود کردن جریان اطلاعات بر روى اینترنت محکوم به شکست است، کشورهاى عربستان، بحرین، ایران و امارات در منطقه خلیج فارس به بهانه حفاظت مردم خود در برابر سایت هاى با تصاویر مستهجن برخى از سایت هاى حقوق بشر و سیاسى را مسدود کرده اند. در این گزارش اضافه شده است: کشورهاى عراق و لیبى به دلیل تحریم هاى جهانى هنوز به اینترنت نپیوسته اند و دولت سوریه دسترسى شهروندان خود به اینترنت را ممنوع کرده است (7).
بر اساس آخرین سرشمارىهاى موجود، جمعیت نه کشور حوزه خلیج فارس بیش از 130 میلیون نفر است که به ترتیب ایران، عراق، عربستان سعودى و یمن پرجمعیت ترین و پنج کشور امارات عربى متحده، عمان، قطر و بحرین کمترین جمعیت را دارا هستند.
طبق آمار اردیبهشت 1379 دبیرخانه شوراى همکارى خلیج فارس 920 هزار نفر در کشورهاى عربى از خدمات اینترنت استفاده مى کنند که به ترتیب امارات، مصر، بحرین، کویت و لبنان مقام هاى اول تا پنجم را دارا هستند. مشترکان عرب بیش از 95 میلیون دلار براى بازاریابى از طریق اینترنت پرداخته اند. (8)
در ادامه به صورت اجمالى به وضعیت اینترنت در کشورهاى حوزه خلیج فارس ـ به ترتیب حروف الفبا ـ اشاره مى شود:

امارات عربى متحده
امارت هاى ابوظبى، دبى، شارجه، رإس الخیمه، عجمان، فجیره و ام القوین با هم کشور امارات عربى متحده را تشکیل مى دهند. مساحت امارات 77/700 کیلومتر مربع است و در این میان، ابوظبى با 67/340 کیلومتر مربع بزرگ ترین و عجمان با 256 کیلومتر کوچک ترین امارت ها محسوب مى شوند. مساحت امارت دبى (پس از ابوظبى) 5388 کیلومتر مربع معادل 5 درصد خاک امارات است. جمعیت امارات بالغ بر 2/850/000 نفر است که از این مقدار حدود 75 درصد غیراماراتى و عمدتا مهاجران عربى و آسیایى هستند. این کشور در مقایسه با سایر کشورهاى منطقه خلیج فارس در رده نخست ارائه پیشرفته ترین خدمات اینترنتى قرار دارد. براى اولین بار در اوت 1995 شرکت مخابرات امارات (الاتصالات) شروع به خدمات رسانى در زمینه اینترنت کرد. ارتباط امارات به اینترنت از طریق دو شرکت آمریکایى اسپرینت و ام سى آى صورت مى پذیرد. تعداد مشترکان اینترنت در سال 1996 به 9600 نفر، در سال 1997 به 26700 نفر و در سال 1998 به 66700 نفر افزایش یافت. (9)
سالم العویس، رئیس اتصالات امارات، اخیرا اعلام کرد: تعداد مشترکان اینترنت در امارات در اکتبر سال 2000 میلادى بالغ بر 188 هزار نفر رسیده است که با توجه به جمعیت دو میلیون و هشتصد هزار نفرى آن، امارات مقام اول منطقه خلیج فارس مى باشد. وى افزود: موسسه اتصالات امارات علاوه بر داخل امارات در چند کشور عربى و آسیایى اقدام به ارائه خدمات اینترنت مى کند. (10) امارات عربى متحده اولین کشور حوزه خلیج فارس است که باب بحث و گفت و گو در مورد جنبه هاى منفى اینترنت را بر روى مردم گشود و به همین منظور یک گروه از کارشناسان زبده آمریکایى را در سال 1997 مامور گذاشتن یک سرور پروکسى قوى کرد تا محدودیت هایى در قبال تصاویر ضداخلاقى و مسائل امنیتى ایجاد کند.
طى سال هاى اخیر دولت امارات و به طور مشخص حکومت دبى چهار طرح عظیم و بسیار بزرگ را اجرا کرده یا در مرحله اجرا دارد که سه طرح آن در زمینه ارتباطات است. این چهار طرح عبارتند از: راه اندازى ماهواره ثریا، ایجاد شهرک و دانشگاه اینترنت، شهرک رسانه هاى گروهى وایجاد یک کانال مصنوعى براى برج سازى مدرن.
با توجه به روند پیشرفت شبکه ارتباطى در جهان، دولت امارات عربى متحده از سال 1376 پرتاب ماهواره مخابراتى موسوم به ثریا را با هزینه اى بالغ بر 2 / 1 میلیارد دلار در برنامه خود دارد و تاکنون توفیقاتى داشته است.
براى اولین بار در منطقه خلیج فارس، شیخ مکتوم بن راشد آل مکتوم، حاکم دبى، در تاریخ چهارم فوریه 2000 (17 / 11 / 78) قانون تإسیس منطقه آزاد تکنولوژى اطلاع رسانى موسوم به آى. تى. تجارت الکترونیکى را امضا و برادرش شیخ محمد بن راشد را به ریاست این منطقه تعیین کرد (11). فاز اول شهرک اینترنت در 28 اکتبر 2000 (7 / 8 / 1379) و بe هزینه اى بالغ بر دویست میلیون دلار به دست شیخ محمد بن راشد آل مکتوم ولیعهد دبى و وزیر دفاع امارات در دبى افتتاح شد. این شهرک در منطقه اى به وسعت 37 هزار متر مربع و در چهار مجموعه ساختمانى چند طبقه و یک شکل با بیش از 3900 آپارتمان مسکونى در نزدیکى منطقه آزاد جبل على قرار دارد. ارزش نهایى این طرح حدود هفتصد میلیون دلار است. طراحان این شهرک مدل آن را از شهر سیلیکوندر کالیفرنیاى آمریکا وآلمالیمیتید مالزى اقتباس کرده اند و در آن همه امکانات شهرى لازم و تجهیزات ارتباطى مانند تله کام و آى تى نصب کرده اند. علاوه بر این، قرار است یک دانشگاه اینترنت در این شهرک راه اندازى شود که در نوع خود بى سابقه است. در این دانشگاه تجارت و حسابدارى الکترونیک، بازاریابى، طراحى و مدیریت الکترونیک تدریس مى شود. هدف نهایى دبى از این شهرک تثبیت موقعیت اقتصادى در غرب آسیا، آفریقا و خاورمیانه است. تاکنون بیش از 190 شرکت بین المللى رایانه اى مانند میکروسافت، کامپک و آى بى ام و زیمنس در فاز اول مستقر شده اند و به آنها اجاره داده شده است و پیش بینى مى شود تا سال 2002 میلادى بیش ازسیصد شرکت رایانه اى دیگر اضافه شوند. از مزایاى این شهرک مى توان معافیت کامل مالیاتى ناشى از فروش، امکان تجدید اجاره نامه براى پنجاه سال و هزینه پایین دسترسى به امکانات ماهواره هاى اشاره کرد. شیخ محمد بن راشد در مراسم افتتاح گفت، احداث این شهرک تلاشى در جهت انتقال از اقتصاد کهنه به نو و تبدیل دبى به کانون اقتصاد جدید در خاورمیانه است. وى در خصوص محدودیت هاى اعمال شده از سوى وزارت ارتباطات بر روى اینترنت گفت، ما به این محدودیت ها احترام گذاشته و با آنها همکارى خواهیم کرد، زیرا تصاویر منافى اخلاق در اینترنت مردود بوده و مقابله با آن حق دولت امارات است. (12)
در کنار این مرکز، دبى شهرک رسانه هاى گروهى موسوم به میدیاسیتى را در زمینى به وسعت دویست هکتار در اواسط ژانویه 2001 راه اندازى کرده است. شیخ محمد بن راشد در مراسم افتتاح این مرکز گفت، حکومت دبى تحت هیچ شرایطى هیچ نوع سانسورى را روى کارهاى شرکت هایى که در میدیاسیتى عمل کنند اعمال نخواهد کرد و هدف از ساخت میدیا سیتى و شهرک اینترنت آن است که یک جامعه جدید ارتباطى و معیارى نو براى میدیاى جهان خواهد بود. وى افزود تاکنون بیش از سه میلیارد درهم (نزدیک به یک میلیارد دلار) در این شهرک سرمایه گذارى کرده است و حجم نهایى طرح بالغ بر 1/2 مى باشد که تا سال 2002 تکمیل مى شود. در این شهرک استودیوهاى تلویزیونى، رادیویى، چاپخانه و مراکزى براى استقرار کارکنان ادارى آنها و مطبوعات به همراه تسهیلات لازم ایجاد شده است. پروژه سومى که دبى در دست ساخت دارد، ساخت شهرک دبى ماریناست. این طرح با حفر یک کانال آبى مصنوعى از مهرماه 1379 آغاز شده و قرار است یک شهرک هوشمند جدید بر روى آن با یکصد آسمانخراش ایجاد شود که طى هشت مرحله و در مدت بیست سال تکمیل مى شود. از ویژگى هاى مهم این شهرک، هوشمند بودن آن است و ساکنان آن مى توانند از طریق شبکه اینترنت در خارج ازمنزل بوسیله تلفن همراه و رایانه هاى خود رو و دفاتر کار خود از تمامى اطلاعات منازل خود از جمله محتویات یخچال و فریزر، به کارانداختن ماشین لباسشویى، گاز و ویدئو.. اطلاع پیدا خواهند کرد. شهر دبى در حال حاضر از نظر تعداد استفاده کنندگان از اینترنت در جهان مرتبه هیجدهم و در میان کشورهاى حوزه خلیج فارس مقام اول را داراست. (13)
دولت امارات عربى متحده از تاریخ 1380/1/10 به ارائه برخى خدمات ادارى از طریق شبکه اینترنت اقدام کرده است. در این راستا على کاجور، معاون وزارت دارایى و صنایع امارات، گفت تا پایان سال 2003 میلادى کلیه اقدامات و مراحل اجرایى برقرارى حکومت الکترونیکى در امارات اعمال مى شود که با اجراى این طرح کلیه درخواست هاى متقاضیان از طریق اینترنت به دوایر دولتى ارائه مى شود و متقابلا پاسخ به این درخواست ها از طریق اینترنت صورت مى گیرد. کاجور افزود: پرداخت کلیه عوارض و مبالغ مربوط به امور ادارى در طرح حکومت الکترونیکى با درهم الکترونیکى انجام مى شود که درهم مذکور در کنار درهم واحد پولى رایج کشور از فوریه 2001 (بهمن 1379) به طور رسمى رواج یافته است. (14)
استفاده سیاسى از اینترنت نیز امرى رایج است و بعضا کشورها علیه یکدیگر بهره بردارى مى کنند. در این راستا روزنامه الخلیج متعلق به حکومت شارجه و زیر نظر وزارت خارجه امارات در راستاى ادعاى این کشور در قبال بخشى از تمامیت ارضى جمهورى اسلامى ایران از تاریخ 8 / 2 / 1378 اقدام به تإسیس یک سایت اینترنتى تحت عنوان دولت امارات عربى متحده و جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسى کرده است و در آن، مواضع رسمى و غیررسمى امارات، پژوهش ها و مقالات مختلف انتشار مى یابد (15). این روزنامه یک ماه پس از افتتاح سایت مذکور (در تاریخ 7 / 3 / 1378) مدعى شد 277 هزار نفر در سراسر جهان به این سایت مراجعه کرده اند.

جمهورى اسلامى ایران
جمعیت ایران حدود هفتاد میلیون نفر است. باعنایت به افزایش تولید اطلاعات در کشورهاى صنعتى و پیشرفته، سهم کشورهاى جنوب از جمله ایران اندک بوده است. به رغم آن که ایران با توجه به تاریخ کهن و تلفیق آن با تمدن اسلامى مى توانست در این زمینه ایفاگر نقش مهمى باشد ولیکن تاکنون نتوانسته به جایگاه خود در زمینه اطلاع رسانى و استفاده از اینترنت گام بزرگى بردارد و عمدتا مصرف کننده اطلاعات است. در اغلب مراکز رایانه اى این کشور، تکنولوژى مورد استفاده حداقل به دو دهه قبل تعلق دارد و عمق نفوذ سیستم هاى اطلاعاتى، به رغم هزینه هاى هنگفت سالانه، در سطوح اجرایى و بدنه عملیاتى متوقف شده است و بنگاه هاى عظیم اقتصادى کشور به اطلاعات آنها دسترسى ندارند؛ از این رو اغلب تصمیمات راهبردى مبتنى بر اطلاعات روزآمد نیست. تشکیل نهادهاى مختلف نظیر شوراىعالى انفورماتیک، شوراىعالى اطلاع رسانى در کشور نیز نتیجه ملموسى براى تحرک و مقابله با ناکارآمدى سیستم عقب افتاده اطلاع رسانى نداشته است؛ براى نمونه در حالى که اینترنت پایه تمام فعالیت هاى کشورهاى توسعه یافته تلقى شده و در حال آماده سازى شالوده هاى اصلى جوامع مذکور مبتنى بر شبکه هاى رایانه اى است، هنوز در جمهورى اسلامى ایران نهادهاى رسمى فوق الذکر در این خصوص دیدگاه هاى کلان استراتژیک ارائه نداده اند. به نظر مى رسد، چنانچه نهادهاى عالى متولى تکنولوژى اطلاعات در کشور براى بازنگرى بنیادین خط مشى هاى موجود، تجدید ساختار شوند، امکان ترمیم شبکه ارتباطات کشور از جمله اینترنت وجود دارد به ویژه آن که ایران در این زمینه داراى نیروهاى کیفى ارزنده اى هم مى باشد.
با نگاهى به وضعیت موجود ارتباطات در ایران مى توان گفت براى نخستین بار در سال 1341 طرح موسوم به ((چارچـوب کلىMAIN FRAME) (() که به دست آمریکایى ها در ارتش و برخى دوایر دولتى ایران اجرا شد هرکــدام به صورت یک مجموعه بسته عمل مى کردند و هیچ کدام با ارگان هاى دیگر نمى توانست به راحتى ارتباط برقرار کند.
با ظهور رایانه ها در جهان، شبکه هاى ارتباطى و ارتباط میان آنها آسان شده و شرکت مخابرات ایران طرح موسوم بهLOCAL AREA NETWORK (LAN) را به مرحله اجرا در آورد و به این ترتیب سازمان هاى دولتى با استفاده از رایانه مى توانستند به راحتى از طریق شبکه محلى در همان سازمان به یکدیگر متصل شوند و امکان ارسال و دریافت اطلاعات فیمابین را پیدا کنند. با ظهور اینترنت در ایران که عمدتا از سال 1370 به بعد صورت گرفت، تا پایان سال 1378 امکان دست یابى به این پدیده فقط در اختیار دستگاه هاى دولتى قرار داشت، ولیکن به تدریج از فروردین سال 1379 این امکان علاوه بر نهادهاى دولتى به بخش خصوصى نیز واگذار شد. به گفته یکى از مقامات مخابرات جمهورى اسلامى ایران، شبکه دیتاى کشور تاکنون با سرعت شانزده مگابایت توانسته است به بیش از دویست فراهم کننده دولتى و خصوصى اصلى خدمات اینترنت در سطح ایران عرضه کند که قابلیت خدمات رسانى به حدود نیم میلیون نفر کاربر حقیقى و حقوقى را دارد. علاوه بر شرکت مخابرات، سازمان علمى و پژوهش هاى صنعتى کشور، شرکت داده پردازى ایران، مرکز تحقیقات فیزیک نظرى و ریاضیات، برخى نهادهاى دولتى، شرکت هاى خصوصى و افراد حقوقى، به طور قانونى و غیرقانونى، نسبت به نصب آنتن هاى یک طرفه دریافت اینترنت و یا آنتن هاى دو طرفه جهت ارسال و دریافت اقدام کرده اند. این امر مشکلاتى براى سیستم مخابراتى کشور فراهم ساخته است، زیرا کنترل و نظارتى بر آنان صورت نمى گیرد و عدم تمرکز این شبکه اطلاع رسانى مى تواند تبعات سوء سیاسى، فرهنگى، اقتصادى و امنیتى به همراه داشته باشد. مضافا آن که برخى افراد با سوء استفاده و نفوذ در برخى مراکز تصمیم گیرى کشور و یا از طریق واسطه هایى رإسا با کشورهاى اروپایى قرارداد دریافت اینترنت امضا مى کنند و سپس با قیمتى بیشتر آن را به موسسات دولتى مى فروشند.
در ایران قانون اینترنت وجود ندارد؛ از این رو مراکز دولتى و خصوصى با تخلفات مشترکان به صورت ناهماهنگ و مختلف برخورد مى کنند و بعضا در برابر برخى تخلفات اینترنتى نمى دانند چگونه با متخلفان مقابله کند. علاوه بر این، برخى موسسات خصوصى در تبلیغات مندرج در مطبوعات کشور و معابر عمومى اعلام مى کنند برنامه هاى اینترنتى خود را بدون پروکسى و یا محدودیتى در اختیار مشترکان قرار مى دهند که این امر مى تواند منجر به رسوخ فساد اخلاقى و مسائل ضد امنیتى در جامعه شود. مجموعا با احتساب مشترکان مراکز مذکور، در حال حاضر تعداد کل مشترکان ایرانى اینترنت بالغ بر 150 هزار نفر است. (16)
نشریه خبرى تجارت ایتالیا موسوم به لتا دراوایل اسفند 1379 نوشت: شرکت مخابرات ایتالیا ((تله کوم)) از طریق بانک ملى کار آن کشور، یک خط اعتبارى به ارزش 100 میلیون دلار براى شرکت مخابرات ایران باز کرده، زیرا ایران با بیش از 67 میلیون نفر که تنها 6 / 9 درصد خط تلفن، 250 هزار تلفن همراه معادل 3% و تنها سى هزار مشترک اینترنت مى باشد بازار مناسبى بوده و قابلیت توسعه بیشتر را دارد. (17) نصرالله جهانگرد، معاون وزارت پست و تلگراف و تلفن کشور، در آذر 79 گفت: هم اکنون پانصد ارائه کننده خدمات اینترنت در کشور وجود دارد. وى بر لزوم یافتن راه حل منطقى براى ارتباطات تلفنى از طریق اینترنت تإکید کرد (18).
ایران در سال 1370 به عضویت شبکه آموزش و پژوهشى اروپاEARN)) درآمد و در دىماه همان سال مرکز تحقیقات فیزیک نظرى و ریاضیات ایران با در اختیارگرفتن شماره حسابى بر روى سیستمVM دانشگاه یوهان کپلرشهر لینز اتریش به عنوان یک پایانه شماره گیرى از راه دور متصل شد. (19) تاکنون بیش از یکصد مرکز علمى و تحقیقاتى داخل کشور از طریق مرکز تحقیقات فیزیک نظرى و ریاضیات به شبکه جهانى اینترنت اتصال دارند.
با پیوستن ایران به شبکهBITNET (در سال 1370) زمینه اتصال به اینترنت در بخش دولتى فراهم شد. با این وجود تا سال 1375 استفاده ایران از شبکه اینترنت سطح یک اتصال 96000 بلیا در ثانیه به دانشگاه یوهان کپلر اتریش باقى ماند. از آذر ماه سال 1375 یک خط ماهواره اى جدید با قدرت 128 کیلوبایت در ثانیه بین تهران و میلان در ایتالیا به وسیله شبکه یونیکس اروپا برقرار گردید. اگرچه دولت به شرکت هاى خصوصى مجوز دست یابى به اینترنت را در سال 1376 صادر کرد ولیکن تا پایان 1378 هیچ گونه مجوز رسمى از سوى مخابرات صادر نشد و این امر از ابتداى سال 1379 صورت گرفت. هر چند که همچنان مراکز دولتى و یا وابسته به دولت کماکان در صدر جدول مشترکان وزارت پست و تلگراف و تلفن قرار دارند؛ براى نمونه مرکز تحقیقات فیزیک نظرى و ریاضیات در حال حاضر بیش از 85000 مشترک دارد. از سال 1379 به بعد شرکت ارتباطات داده هاى ایران (دیتا) به عنوان متولى اصلى اینترنت تعیین شد.
حسن مطلب پور، مدیر کل ارتباطات داده هاى ایران ((دیتا)) (اینترنت)، اخیرا در همایش سیستم هاى دیتا در ارومیه گفت: در برنامه دوم توسعه کشور تنها یک در هزار از مخابرات کشور براى شبکه دیتا (اینترنت) قرار گرفته است، در حالى که پنجاه تا هفتاد درصد ارتباطات جهانى از طریق دیتا صورت مى گیرد؛ از این رو با گذشت هر روز فاصله میان کشور ما با کشورهاى پیشرفته بیشتر مى شود. (20)
اگر چه در مقایسه با نقش و جایگاه ایران در تحولات جهانى، تعداد مشترکان اینترنت در ایران اندک است، ولى به منظور گسترش اینترنت در افکار عمومى قدم هایى برداشته شده و به همین منظور تا کنون ده محل استفاده عمومى از اینترنت موســوم به کافى نت در تهران راه اندازى شده است. در این کافى نت ها تماس تلفنى با آمریکا، اروپا و کانادا، تماس ویدئویى همزمان، پست الکترونیک و نیز سرویس هاى عادى اینترنت ارائه مى شود. (21) یکى از صاحبان کافى نت ها مى گویدمجموعه کسانى که از این کافى نت ها استفاده مى کنند بالغ بر ده هزار نفر مشترک است. این مراکز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى مجوز مى گیرند. اغلب این کافى نت ها از طریق دو مرکزZAGNET وPC / DIREC وابسته به شرکت دولتى داده پردازى ایران از طریق دبى ارتباط مى گیرند. (22)
در این حال شبکه اینترنت، اگر چه کند ولیکن به تدریج در اختیار مردم سایر مناطق کشور به ویژه شهرهایى که در آنها مراکز دانشگاهى وجود دارد، قرار مى گیرد. در حال حاضر تقریبا در تمام مراکز استان ها و شهرهاى بزرگ کشور اینترنت وجود دارد؛ از سوى دیگر، با افتتاح شبکه علمى کشور (در تاریخ 23 / 9 / 79) 164 دانشگاه و مرکز تحقیقاتى در 36 شهر ایران از طریق نود مرکز مخابراتى به شبکه جهانى اینترنت متصل شده اند. مدیر شبکه علمى کشور گفت: این شبکه از دو لایه ارتباطى درونى اینترنت (داخل ایران) و بیرونى اینترنت (خارج از ایران) و لایه کاربرى شامل سرویس ها، اطلاعات و شبکه جهانى تشکیل شده است. (23)
علاوه بر این مراکز، مى توان به موسسه فرهنگى و هنرى رزمندگان اسلام به عنوان ((دانا))، خبرگزارى جمهورى اسلامى علاوه بر سایت ایرنا تا کنون چند برنامه بر روى شبکه اینترنت اجرا کرده است که از جمله مى توان به: برنامه حسینیه سیدالشهدا، معرفى دولت هاى پس از انقلاب، راه قدس، پخش برنامه هاى رادیو و تلویزیونى، خانه خورشید توسطموسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، آل البیت متعلق به موسسه تحقیقاتى حوزه علمیه قم، دبیرستان دخترانه صدیقه کبرا آبادان و پایگاه اینترنتى کیش اشاره کرد. یادآور مى شود ((سایت کیش در اینترنت قرار است به زودى راه اندازى شود که امکانات آن در مقایسه با سایر مراکز داخل کشور بسیار گسترده خواهد بود)). (24)
در همین راستا تا کنون دو همایش جهانى شهرهاى الکترونیکى و اینترنتى در کیش و تهران برگزار شده ((که مورد اخیر آن در اوایل اسفند 79 در دانشگاه صنعتى شریف تهران برگزار گردید و در آن بر لزوم گسترش شبکه هاى رایانه اى در کشور، ضرورت ارتباط شبکه هاى سازمانى و بین شبکه اى با یکدیگر ار طریق اینترنت تإکید و اعلام شد به زودى دانشگاه اینترنت در کیش راه اندازى مى شود)) (25). سومین همایش جهانى شهرهاى الکترونیکى و اینترنتى جهان از تاریخ یازدهم تا سیزدهم اردیبهشت 1380 در کیش با حضور ده ها شرکت داخلى و خارجى برگزار شد. در حاشیه این همایش اعلام شد براى اولین بار در کشور شهر الکترونیکى از نیمه دوم 1380 در منطقه آزاد کیش راه اندازى شود. دکتر على اکبر جلالى، مجرى این طرح هم در جمع خبرنگاران گفت: در صورت اجراى موفقیت آمیز این طرح در کیش تمام امور شهروندان بدون اتلاف وقت و در سریع ترین زمان ممکن از طریق الکترونیک انجام مى گیرد. به گفته وى ارزش اعتبار این طرح ملى پنجاه میلیون دلار است. با بهره بردارى از این طرح، علاوه بر استفاده از امکانات مخابراتى مى توان از خدمات تلفن همراه با اینترنت، کارت هاى دیجیتالى، اخذ خدمات پزشکى از سراسر جهان و تدریس و تحصیل از راه دور در دانشگاه کیش بهره گرفت. مجرى طرح مذکور درباره وضعیت کنونى ایران در زمینه فن آورى اطلاعات در مقایسه با سایر کشورها گفت: متإسفانه ایران بین شصت کشور فعال در این صنعت در رتبه پنجاه و سوم قرار دارد: وى افزود: کاربران شبکه اینترنت در حال حاضر در جهان 200 میلیون نفر است که 140 میلیون نفر در آمریکاى شمالى و 2 / 1 میلیون نفر در خاورمیانه است که سهم ایران 120 تا دویست هزار نفر کاربران تخمین زده مى شود. دکتر جلالى با اشاره به این که هشتاد درصد اقتصاد آینده جهان به طور مستقیم یا غیرمستقیم به فن آورى اطلاعات بستگى دارد گفت: در حال حاضر 950 میلیارد دلار نقدینگى به صورت شناور در جهان وجود دارد که در صورت ورود به تجارت الکترونیکى مى توان به سهمى از این مقدار دسترسى یافت. به گفته وى هندوستان پس از آمریکا، ژاپن، آلمان و انگلیس، دارنده مقام پنجم فن آورى اطلاعات است و این کشور در سال 1999 بیش از پنج میلیارد دلار فروش نرم افزار داشته است که پیش بینى مى شود این رقم در سال 2008 به 87 میلیارد دلار برسد. (26) از سوى دیگر، به منظور تحرک بیشتر در گسترش اینترنت در ایران، شوراى عالى اطلاع رسانى تصمیم گرفته است تا اینترنت را از انحصار وزارت پست و تلگراف و تلفن خارج کند و به همین منظور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى را مسوول ترسیم خط مشى اینترنت کرده است و قرار است بخش خصوصى در مقایسه با گذشته نقش فعال ترى ایفا کند. (27) در این حال نحوه برخورد مقامات ارشد هر کشور با موضوعات جدید در جوامع مختلف ـ از جمله واکنش مسوولان کشورمان در قبال اینترنت ـ براى گسترش و یا محدودیت آن قابل ملاحظه و تإمل است. در این راستا تاکنون مسوولان بلندپایه جمهورى اسلامى ایران چندین بار مواضعى را در قبال اینترنت اعلام کرده اند، که ثمره آن این است: اگرچه بعضا ایراداتى به برخى جوانب منفى اینترنت داشته اند، ولى بر استفاده صحیح و فراگیر از آن به عنوان یک تریبون جهانى براى ارائه دیدگاه هاى خود و استفاده از اطلاعات بى شمار در آن نیز تإکید دارند. ذیلا به برخى از این موارد اشاره مى شود:
حضرت آیه الله خامنه اى رهبر معظم انقلاب اسلامى در دیدار با اعضاى مجلس خبرگان در تاریخ /28 /11 1379 درباره اینترنت گفت:
امروز دشمن از همه روش ها دارد استفاده مى کند، صدها سایت اصلى و هزاران سایت فرعى در اینترنت وجود دارد که هدف عمده شان این است که تفکرات اسلامى و به خصوص تفکرات شیعى را مورد تهاجم قرار بدهند. تهاجم هم تهاجم استدلالى نیست، از روش هاى تخریبى و از روش هاى روان شناسانه و غیره استفاده مى کنند. همه اینها پاسخ دارد، پاسخ هایش هم مشکل نیست؛ بایستى از این وسایل استفاده کرد. باید از آنچه که در اختیار داریم، حداکثر استفاده را بکنیم. ما نه از صدا وسیمایمان، نه از مطبوعاتمان و نه از خیلى از منابر عظیم عمومى مان استفاده نمى کنیم، این ضعف هاى ماست، این ضعف ها را بایستى کم کنیم. باید روز به روز نقاط قوت را زیاد کرد و این ممکن است. (28)
آقاى هاشمى رفسنجانى در پایان جلسه مورخ 6 / 4 / 1377 مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت:
آنچه که امروز تصویب شد زمینه بهره گیرى از اطلاعات مفید و موثر شبکه اینترنت از جمله ایجاد سایت معرفى دولت جمهورى اسلامى ایران بر روى این شبکه و پیش بینى جلوگیرى از نقاط منفى آن بود (29).
آقاى ناطق نورى، رئیس وقت مجلس شوراى اسلامى، در تاریخ /28 /2 78 گفت:
تاکنون چندین بار موضوع اینترنت و نحوه استفاده از آن در شوراىعالى انقلاب فرهنگى و شوراىعالى امنیت ملى مورد بحث قرار گرفته است و نهایتا به این جمع بندى رسیده ایم که استفاده از فن آورىهاى نوین از جمله اینترنت براى کشور ضرورى است ولیکن مثل سایر پدیده هاى جدید مى بایست از موارد منفى آن جلوگیرى به عمل آورد (30).
آیه الله سید محمود هاشمى شاهرودى، رئیس قوه قضاییه، در تاریخ 18 / 11 / 79 در جمع مدیران سازمان اسناد ملى ایران گفت:
براى داشتن یک آرشیو غنى و با ارزش بایستى اسناد کشور جمع آورى و در شبکه جهانى اینترنت قرار گیرد. (31)
دکتر حسن حبیبى، معاون اول رئیس جمهور، در تاریخ 23 / 9 / 79 در مراسم گشایش شبکه علمى کشور گفت: شوراىعالى اطلاع رسانى باید مشخص کند که از شبکه جهانى اینترنت استفاده کنیم یا خیر؟ ایشان افزود: آیا ما مى خواهیم مصرف کننده علم و صنعت باشیم و آنها تولیدکننده باشند. آقاى دکتر مصطفى معین وزیر علوم، تحقیقات و فن آورى در تاریخ 10/24 / 79 (32) در جمع کارکنان دانشگاه ایلام گفت: جامعه زنده، پویا و انقلابى نمى تواند در آستانه هزاره سوم که قرن ارتباطات و فنآورى اطلاعات است، بى تفاوت باشد. گسترش پوشش ارتباطات اینترنتى به فروپاشى مرزهاى سیاسى، اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى منجر خواهد شد (33).

بحرین
بحرین داراى 660/000 نفر جمعیت است که از این مقدار حدود 270 هزار نفر غیر بحرینى و عمدتا از مهاجران عربى و آسیایى هستند. بحرین به مثابه یک مرکز بانکدارى و شبکه اى نوظهور در خصوص ارتباطات مخابراتى محسوب مى شود. مجاورت این کشور با عربستان، بحرین را به مکان مناسب ثانویه براى ثروتمندان عربستان سعودى درآورده است. خدمات مربوط به اینترنت به وسیله شـــرکت ارتباطات راه دور موسوم به بتلکوBATELCO)) که در انحصار دولت است، ارائـــه مى گردد.
خدمات اینترنتى در بحرین عملا از دسامبر 1995 توسط بتلکو آغاز شد. پایگاه اینترنت بحرینISP)) به وسیله شرکتOMNES در هستون آمریکا و با قدرت 128 کیلو بایت در ثانیه صورت مى گیرد. این سیستم بلافاصله پس از راه اندازى یک هزار مشترک داشت و این رقم در سال 2000 میلادى به بیش از شش هزار نفر رسیده است (34).
در بحرین نیز روش هاى نظارت و کنترل قوى به صورت مخفیانه بر روى مشترکان اینترنت اعمال مى شود. (35)

عراق
جمعیت این کشور 22/000/000 نفر ارزیابى مى شود که اکثر ساکنان آن بومى و عراقى هستند. در جریان جنگ خلیج فارس در سال 1991، ارتباطات اصلى عراق از بین رفت و به دنبال آن تحریم هاى سازمان ملل، فرصت بازسازى کامل آنها را نداد.
قبل از این جنگ وضعیت ارتباطات عراق بالاتر از میانگین سطح متوسط کشورهاى عربى بود و به ازاى هر صد نفر 5 / 6 خط تلفن داشت، در حالى که این رقم در حال حاضر به 3 / 3 کاهش یافته است. در حال حاضر استفاده از مودم هاى شخصى در این کشور ممنوع است. (36)
اگر چه عدى، فرزند ارشد صدام حسین، بر ضرورت اتصال کشورش به شبکه اینترنت تإکید کرده است و مراکز دانشگاهى عراق سمینارى در بغداد براى مزایاى استفاده از اینترنت در نوامبر 1996 برگزار کردند و لیکن به دلایل امنیتى در عمل استفاده از اینترنت در عراق هر چند به صورت محدود و در دستگاه هاى دولتى تا سال 2000 جامه عمل نپوشید. به گزارش خبرگزارى فرانسه، احمد مرتضى، وزیر ارتباطات عراق، در اوایل مرداد 1379 اولین مرکز عمومى اینترنت را در شهر بغداد راه اندازى کرد. این وزیر عراقى قول داد سه مرکز دیگر بزودى در بغداد افتتاح خواهد شد. در اولین مرکز اینترنت ـ در منطقه تجارى السعدون ـ هجده دستگاه رایانه وجود دارد که پنج دستگاه آن براى پست الکترونیک و بقیه براى بهره بردارى از اینترنت در نظر گرفته شده است. این مقام عراقى ضمن بیان این که نهادهاى دولتى در عراق پیش از این به اینترنت دسترسى یافته اند تإکید کرد: سایت هاى مغایر اصول دین و موارد ضد امنیتى قبل از دسترسى مشترکان مسدود مى شود. (37)

عربستان سعودى
جمعیت این کشور حدود هجده میلیون نفر است که از این تعداد شش میلیون نفر غیرسعودى (معادل 33 در صد) و عمدتا مهاجرانى از کشورهاى آفریقایى، عربى و آسیایى اند. این کشور به رغم برخوردارى از سرمایه عظیم نفتى، داراى جامعه اى بسیار سنتى است. روند تغییرات به ویژه با پدیده هاى عصر جدید از جمله اینترنت همواره در عربستان کند بوده و غالبا پس از مباحث طولانى بین علماى سلفى و سیاستمداران صورت مى پذیرد.
اولین اتصال عربستان به شبکه اینترنت به وسیله بیمارستان فیصل در ریاض با بیمارستان جان هاپکینز در بالتیمور آمریکا در 1994 صورت گرفت و متعاقبا در ماه مه همان سال شهرک علوم و تکنولوژى ملک عبدالعزیزKACST)) به عنوان بالاترین مرکز اینترنتى در عربستان دایر گردید و هدف از آن ایجاد هماهنگى در خدمات اینترنت در عربستان بود. هنوز دوسال از آغاز به کار شهرک مذکور نگذشته بود که فعالیتKACST به حال تعلیق درآمد و این پروژه در ژوئن 1996 به دستور دولت عربستان تعطیل شد. بر اساس گزارش هاى موجود، علت تعطیلىKACST نگرانى عمیق دولت این کشور از دسترسى مخالفان نظام حکومتى عربستان به اطلاعات محرمانه بود. علاوه بر این، یک کمیسیون در دولت عربستان مإمور شد تا منافع و مشکلات دست یابى عمومى به شبکه اینترنت را دقیقا بررسى و به هیإت دولت گزارش کند که سرانجام با توصیه این کمیسیون مبنى بر لزوم کنترل و نظارت دولت بر اینترنت، در آوریل 1997 هیات وزیران عربستان به وزارت پست و تلگراف و تلفن عربستان دستور داد تا مجددا اقدام به راه اندازىKACST کرده و با رعایت توصیه هاى لازم، اقدام به ارائه خدمات عمومى اینترنت کند. به رغم این امر، اکثر سعودىها از طریق شرکت هاى خارجى به ویژه شبکه بتلکوى بحرین و یا بنگاه هاى تجارى عربستان در خارج که داراى پایگاه وب هستند به شبکه اینترنت متصل هستند (38).
تلویزیون عربستان در تاریخ /9 /2 77 به شبکه اینترنت پیوست. (39) دولت عربستان از ژانویه 1999 تصمیم گرفت تا به 26 شرکت عربستانى در داخل که خدمات اینترنتى ارائه مى کنند، اجازه فعالیت دهد. پیش از این تاریخ حدود چهل هزار مشترک اینترنت در عربستان از طریق شرکت هاى خارجى از جمله آمریکایى و بحرینى ارتباط داشتند. اکنون حدود 65 هزار مشترک اینترنت در عربستان وجود دارد که پیش بینى شده بود که این رقم در سال 2000 میلادى به 120000 نفر برسد. در این میان زنان عربستانى که توسط سنت هاى خشن و تعصبآمیز محدود شده اند بیش از مردان تلاش مى کنند تا به اینترنت دسترسى پیدا کنند. برخى از زنان مجرد و متإهل چنان به اینترنت معتاد شده اند که مدت ها پیش از پایان قرار داد سه ماهه و یا شش ماهه اقدام به تمدید آن مى کنند. در عربستان این تنها دولت نیست که با سوءظن به اینترنت نگاه مى کند، بلکه بسیارى از مدیران مدارس دخترانه اجازه ورود اینترنت را به موسسات خود نمى دهند. (40) عربستان سعودى یکى از سخت ترین برنامه ها را براى محدود کردن اینترنت در این کشور دارد. (41) از سوى، دیگر تکنسین هاى مرکز علوم و تحقیقات ملک عبدالعزیزKACST)) با همکارى کارشناسان فنلاندى موفق شده اند دستگاهى بر روى اینترنت نصب کنند که قادر است تمام صفحات با تصاویر مستهجن و یا مطالب ضد امنیتى مورد نظر را مسدود کند. دکتر فهد الهوى منى گفت: اینترنت در عربستان هجده ماه فعال شده است و ما قصد داریم از ورود مطالب خلاف اخلاق و امنیتى جلوگیرى کنیم. وى گفت: تعداد مشترکان عربستانى 130 هزار نفر است که از طریق سى سرویس دهنده خدمات اینترنتى که همگى آنها به این مرکز وصل بوده و ارتباط مى گیرند، تغذیه مى شوند. این مرکز به مقامات عربستانى اجازه مى دهد تا سایت هایى که بر خلاف نظرشان است را به راحتى مسدود کنند. (42)
عربستان، این کشور با واگذارى پروژه توسعه تلفن همراه به میزان سیصد میلیون دلار به شرکت اریکسون سوئد درصدد است با افزایش 1/100/000 خط تلفن همراه در یک دوره زمانى ده ماهه، امکان دسترسى آسان مشترکان عربستانى را به شبکه جهانى و اینترنت فراهم کند. (43)

عمان
جمعیت رسمى این کشور 2/100/000 نفر است که از این تعداد قریب 650 هزار نفر غیرعمانى و مهاجرانى عمدتا از کشورهاى عربى و آسیایى اند. توسعه ارتباطات در این کشور در مقایسه با سایر کشورهاى عضو شوراى همکارى خلیج فارس کندتر بوده است. سازمان ارتباطات راه دور این کشور در اوت 1996 ارائه خدمات اینترنت را به شرکت آمریکایى اسپرینت واگذار کرد و این شرکت توانست با نصب تجهیزات ارتباطى و ماهواره اى از طریق آمریکا در دسامبر 1996 به ارائه اینترنت بپردازد. به طور کلى خدمات اینترنتى در عمان به صورت انحصارى در دست دولت بوده و بخش خصوصى نقشى ندارد (44).

قطر
این کشور داراى جمعیتى بالغ بر 675000 نفر است که از این تعداد حدود هفتاد درصد آن غیر قطرى و مهاجرانى عمدتا از کشورهاى عربى و آسیایى اند. قطر به لحاظ برخوردارى از ارتباطات ماهواره اى در موقعیتى ممتاز قرار دارد که براى نمونه شبکه تلویزیونى الجزیره این کشور شهرت جهانى دارد و در حال حاضر از طریق اینترنت قادر به پخش برنامه هاى خویش است. شرکت ارتباطات راه دور قطر موسوم به کیوتل فراهم کننده اصلى اینترنت در این کشور است. اگرچه تاکنون ارائه خدمات اینترنتى در این کشور انحصارا در دست دولت بوده است، ولى اخیرا حکومت قطر اعلام کرده است به منظور ایجاد رقابت سعى دارد بخش خصوصى را در این زمینه فعال کند.
به طور کلى امکان دسترسى عمومى به اینترنت در قطر از ژوئن 1996 فراهم گردید. تاکنون تعداد مشترکان قطرى به اینترنت از سوى مقامات رسمى اعلام نشده است. کیوتل قطر از طریق شرکت آمریکایى اسپرینت به ماهواره جهانى وصل است. شرکت آمریکایى مذکور با ایجاد یک زیر شبکه منطقه اى با بحرین، عربستان سعودى و عمان طرح سیستم کابل زیردریایى فیبر نورى خلیج فارس را به اجرا درآورده و در مراحل پایانى قرار دارد که به این ترتیب چهارکشور فوق همزمان با هم اتصال خواهند داشت (45).

کویت
طبق آخرین سرشمارى موجود جمعیت کویت بالغ بر 2/228/000 نفر است که از این رقم هشتصد هزار کویتى و بقیه مهاجرانى عمدتا از کشورهاى عربى و آسیابى اند. این کشور پس از تهاجم گسترده عراق علیه آن و آزادسازى کویت در سال 1991، بازسازى ارتباطات راه دور را در دستورکار خود قرار داد و سیستم جدیدى را راه اندازى کرد. کویت پس از ایران دومین کشورى بود که خدمات عمومى جهت شبکه اینترنت فراهم کرد. وزارت ارتباطات کویت در ژوئن 1994 حق انحصارى ارائه خدمات اینترنت را به شرکت تحت پوشش خودKUWAIT COMPUTER GULF NET)) واگذار کرد و هم اکنون نیز این شرکت از طریق ماهواره به شبکه اسپرینت در آمریکا تنها ارائه کننده خدمات اینترنتى در کویت است. دانشجویان دانشگاه کویت از پرداخت هزینه هاى مربوط به اینترنت معاف هستند و از این نظر کویت تنها کشور منطقه است که به رایگان امکانات اینترنت به دانشگاه هایش ارائه مى کند (46). براى اولین بار در جریان نهمین انتخابات مجلس الامه کویت که در تیرماه 78 برگزار شد، نامزدهاى انتخاباتى از شبکه اینترنت استفاده کردند. (47)
در این حال برخى از مقامات کویتى خواستار نظارت بیشتر دولت بر اینترنت هستند؛ براى نمونه محمد احمد العجیرى، مدیر کل خبرگزارى کویت، معتقد است: به منظور جلوگیرى از انتشار مطالب خلاف بر روى شبکه اینترنت، مى بایست دولت نظارت و کنترل بیشترى بر اینترنت داشته باشد. (48) از سوى دیگر، ولید الطباطبایى از نمایندگان مجلس کویت ضمن انتقاد شدید از وزیر تبلیغات این کشور، وى را به دلیل عدم کنترل شبکه اینترنت به طرفدارى از اصول لائیسم متهم کرد و گفت بایستى دولت کویت نظارت و کنترل بیشترى برموارد خلاف در اینترنت کند. (49)

نتیجه گیرى
کشورهاى خلیج فارس در قبال اینترنت داراى دو نگرانى عمده هستند:
اول، آسیب به ارزش هاى دینى، فرهنگى و ملى، مانند اشاعه تصاویر و صحنه هاى مستهجن، توهین به دین اسلام، تإثیرات بر نقش زنان، ضعف هنجارهاى قومى و فرهنگى منطقه اى؛
دوم، امنیت ملى: البته نگرانى هاى مربوط به امنیت ملى در اکثر کشورهاى منطقه خلیج فارس گسترده تر از تعریف سنتى تهدید نظامى از سوى کشورهاى خارجى است و این موارد در حقیقت هر چیزى که براى دستگاه حاکمه و منافع آنها خطر محســـوب گردد را شامل مى شود؛ از قبیل مطالبه حق حاکمیت، برگزارى انتخابات آزاد و بهره مندى از مظاهر دمکراسى، هراس از استفاده تروریست ها از اینترنت، آسیب پذیرى آنان در زمینه هاى تجارى و امنیت ارتباطات، گسترش دامنه تبلیغات گروه هاى سیاسى مخالف در تبعید، اطلاعات جنگى و عملیات جاسوسى. یادآور مى شود نظیر چنین نگرانى هایى در سایر کشورها نظیر فرانسه، چین و مالزى نیز وجود دارد.
در این میان، ظهور و بروز نسل جدید جوان در منطقه خلیج فارس، بخش تجارت داخلى و شرکت هاى خارجى مقیم که نیاز به همکارى با کشورهاى دیگر دارند، محافل دانشگاهى به ویژه آنان که در جریان جهانى شدن و شبکه اینترنت به عنوان ابزار آن هستند، نیاز به اینترنت در این کشورها را در میان مسوولان این جوامع به خود جلب کرده است. در حقیقت خواست این گروه هاست که دولت هاى موجود در خلیج فارس را واداشته است تا کمیته هایى را براى بررسى پیامدهاى مثبت و منفى اینترنت تعیین کنند که اغلب نتایج به دست آمده عموما مبتنى بر توصیه به احتیاط قبل از استفاده اینترنت بوده است که بیان کننده کنترلى قابل قبول و نه کامل از طریق سرورهاى پروکسى و حفاظ بندهاى قوى است. با این وجود، پذیرش اینترنت در این نقطه از جهان با محدودیت و از روى احتیاط صورت مى گیرد. به طور کلى نه کشور حوزه خلیج فارس (شامل ایران، عراق، یمن و شش کشور عضو شوراى همکارى) با در اختیار داشتن 5 / 2 درصد جمعیت جهان و سهم بیشترى از این مقدار از سرمایه جهانى، امروزه سهمى اندک از اینتــرنت را دارا هستند.
در این میان، هر چند تا کنون مسولان بلند پایه جمهورى اسلامى ایران در واکنش به پدیده اینترنت بعضا ایراداتى به برخى جانب منفى اینترنت داشته اند، ولى بر استفاده صحیح و فراگیر از آن به عنوان یک تریبون جهانى براى ارائه دیدگاه هاى خود و استفاده از اطلاعات بى شمار آن در راستاى اهداف عالى انقلاب اسلامى ایران تاکید دارند ولیکن با نگاهى به وضعیت موجود اینترنت در کشورمان، مى توان گفت سهم جمهورى اسلامى ایران در شبکه اینترنت بسیار پایین است. از جمله مهم ترین دلایل آمار بسیار پایین کاربران اینترنت در ایران مى توان به موارد زیر اشاره کرد: عدم تصمیم گیرى مسوولان ارشد در قبال استفاده عمومى از صنعت فن آورى اطلاعات، فقدان قانون اینترنت، مشخص نبودن متولى اصلى آن، کمبود آموزش فنآورى اطلاعات، نبود بستر مخابراتى مناسب، خلا قانون مالکیت معنوى و به طور کلى عدم حمایت جدى دولت از گسترش پدیده اینترنت.
این در حالى است که در منطقه خلیج فارس برخى کشورها مانند امارات عربى متحده و به طور مشخص حکومت کوچک دبى در حال حاضر در زمینه اینترنت به مراتب از جمهورى اسلامى ایران جلوتر هستند و مجموعه اقداماتى که اینک امارت دبى در حال طرح، اجرا و یا راه اندازى دارد، مى تواند براى جمهورى اسلامى ایران قابل تإمل باشد و آن این که این امارت کوچک (دبى) 5400 کیلومترى و با جمعیتى کمتر از ششصد هزار نفر گوى سبقت را در زمینه هاى مختلف ارتباطاتى از جمله اینترنت از دست ایران ربوده است.
دولت امارات در حال حاضر با ایجاد سایتى مستقل در اینترنت و سوء استفاده سیاسى از این شبکه جهانى، علاوه بر طرح ادعاى ارضى اش در قبال سه جزیره ایرانى ابوموسى، تنب بزرگ و تنب کوچک، چهره جمهورى اسلامى ایران را نزد جهانیان مشوش مى کند.
به هر تقدیر اگر وضع منطقه به همین منوال پیش رود و مسوولان ارشد ایرانى فکرى در جهت بسط و ارتقاى ارتباطات کشور نکنند، بیم آن مى رود که در آینده کشور انقلابى و بزرگ هفتاد میلیونى جمهورى اسلامى ایران بیش از امروز نیازمند دیگران حتى دبى باشد.

پى نوشت ها
1.
2. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 15 / 3 / 77.
3. فصلنامه سیاست خارجى، ش 2، تابستان 1377، به نقل از: سخنرانى مارسل بوازرد مدیر اجرایى موسسه آموزش و پژوهش سازمان ملل متحد، دفتر مطالعات سیاسى و بین المللى، 30 / 4 / 1377.
4. روزنامه ایران، مقاله ظهور نسل دوم اینترنت و سکوت ما، 27 / 7 / 1379.
5. فصلنامه سیاست خارجى، تابستان 1377.
6. روزنامه الشرق قطر، مورخ 14 / 1 / 2001 (25 / 10 / 1379).
7. خبرگزارى جمهورى اسلامى از نیویورک، 16 / 4 / 78.
8. برگرفته از گزارش دبیرخانه شوراى همکارى خلیج فارس مورخ پانزده مه 2000 م/ 26 / 2 / 1379.
9. مجله الاقتصادى چاپ شارجه شماره 160 (اکتبر 2000 م).
10. روزنامه الرایه قطر، 24 اکتبر 2000 (4 / 8 / 79).
11. روزنامه البیان چاپ دبى، 6 فوریه 2000 (19 / 11 / 78).
12. جراید اماراتى الخلیج، الاتحاد و البیان، مورخ 8 / 8 / 1379.
13. خبرگزارى جمهورى اسلامى، (26 / 10 / 79) و جراید امارات، 14، 15 و 16 / 1 / 2001 م (25، 26 و 27 / 10 / 1379).
14. روزنامه البیان چاپ دبى، 27 مارس 2001 (7 / 1 / 1380).
15. روزنامه الخلیج، 9 / 2 / 1379.
16. برگرفته از مصاحبه هاى میدانى با مسوولان اداره کل داده هاى ایران دیتا (اینترنت) در اواخر بهمن و اوایل اسفند 1379.
17. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 5 / 12 / 79.
18. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 18 / 9 / 79.
19. مجله مجلس و پژوهش، ش 16 (خرداد و تیرماه 1374).
20. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 5 / 11 / 1379.
21. مجله رایانه، ش 1022 (دىماه 1379).
22. مجله ترجمان اقتصادى، ش 8، به نقل از مقاله ((کافه اینترنت تهرانى)) به قلم جهانگیر جهانبگلو درنشریهMSNBC، 27 ژوئن 1999 (6 / 4 / 1378).
23. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 16 / 10 / 79.
24. روزنامه همشهرى، مورخ، 19 / 10 / 1379.
25. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 3 / 12 / 1379.
26. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 3 / 11 / 1379.
27. مجله عصر کامپیوتر، ش3، سال دوم (اردیبهشت 1379).
28. جراید 29 / 11 / 1379.
29. جراید 7 / 4 / 1377.
30. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 28 / 2 / 78.
31. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 18 / 11 / 79.
32. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 23 / 9 / 79.
33. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 24 / 10 / 79.
34. مجله خبرنامه انفورماتیک ش، 71.
35. روزنامه انگلیسى فاینشنال تایمز، 7 جولاى 2000 (17 / 4 / 78ش).
36. خبرنامه انفورماتیک، ش71.
37. خبرگزارى جمهورى اسلامى، به نقل از خبرگزارى فرانسه، 7 / 5 / 79.
38. خبرنامه انفورماتیک، ش 71.
39. خبرگزارى جمهورى اسلامى، به نقل از رادیو نداى اسلام، 9 / 2 / 77.
40. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 25 / 7 / 78، به نقل از گزارش مبسوط خبرگزارى آمریکایى آسوشیتدپرس در مرداد 78 درباره وضعیت اینترنت در عربستان.
41. روزنامه انگلیسى فاینشنال تایمز، 7 جولاى 2000 (17 / 4 / 78).
42. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 21 / 2 / 79 به نقل از شبکه خبرى فاکس نیوز در نیویورک در اردیبهشت79.
43. خبرگزارى جمهورى اسلامى، به نقل از روزنامه سعودى گازت، 12 / 12 / 78.
44. همان منبع (خبرنامه انفورماتیک).
45. همان منبع (خبرنامه انفورماتیک).
46. همان منبع (خبرنامه انفورماتیک).
47. خبرگزارى جمهورى اسلامى از کویت. 12 / 4 / 78.
48. خبرگزارى جمهورى اسلامى، 7 / 9 / 78.
49. خبرگزارى جمهورى اسلامى، به نقل از روزنامه الراى العام، 22 / 9 / 78.

منبع: فصلنامه علوم سیاسی 1380 شماره 14، تابستان ۱۳۸۰/۴/۰۰
نویسنده : نقى طبرسا

مطالب مرتبط