گوگل رودروی دیوار سایبری چین

سیزدهم ژانویه گذشته، گوگل اعلام کرد که زین پس نتایج جستجوها بر روی سایت google.cn را سانسور نخواهد کرد و بدین ترتیب استراتژی ای را زیر سوال برد که در سال ٢٠٠۶ پذیرفته بود. این اعلان شگفتی بسیار آفرید، هم به سبب لحن و هم به خاطر دلایل اعلام شده برای آن: یک سلسله از تلاشها برای ربودن برنامه های انفرماتیک و دستیابی به پیام های الکترونیکی(ایمیل) مخالفین رژیم چین.

گوگل در سطح جهان، بیش از نیمی از جستجوها برروی اینترنت را از آن خود کرده است. اما سهم آن در بازار آسیا بسیاراندک و در بعضی از کشورها مانند کره جنوبی تقریبا صفر است. در نتیجه این گروه ارزش اقتصادی مهمی را قربانی نمی کند وقتی اعلام می دارد که نتایج جستجوها را مطابق قوانین چین سانسور نکرده و آنها را به همان ترتیبی که بر روی google.com یافت می شوند، ارائه خواهد کرد. با اینهمه این موضع گیری دارای ارزش نمادین مهمی است.
قبل از هرچیز برای آزادی بیان (Electronic Frontier Foundation (EFF با شادی اعلام میدارد: «از آنجائی که از اولین منتقدین» پذیرش اعمال سانسور بر روی سایت چینی گوگل بوده «امیدوار است از اولین موسساتی باشد که به گوگل به خاطر تصمیم شجاعانه و روشن اش برای ارائه یک موتور جستجوی یگانه و سانسور نشده، تبریک بگوید».
شرکت امریکائی گوگل که شعار مشهورش «Don’t be evil» (بدجنس نباشید) است و این اواخر به دلیل فعالیت های اقتصادی متعددش هرچه بیشتر زیر حمله بوده، بدین ترتیب راه حلی می یابد تا کتش را از آنرو پوشیده و خود را مجددا شوالیه سفید اینترنت جلوه دهد. بویژه از آنرو که گویا چنین تصمیمی را به تنهائی گرفته است. اما واژه های استفاده شده برای توضیح چنین عملی (که خطر بسته شدن کامل بازار را برای گوگل به همراه دارد) بنوبه خود بسیار جالب اند.
برروی وبلاگ رسمی خود، گوگل از یک سو تصویری تاریک ازحملات سایبری ارائه می دهد که «زیر ساختار های این شرکت» و هم چنین بسیاری دیگر از شرکت های غربی را هدف گرفته، به دنبال «ربودن مالکیت های فکری» بوده اند و از سوی دیگر حرف از «فعالیت» های مشکوکی می زند که قصد کنترل (هک کردن) حساب های پیام الکترونیک (جی میل) «دوازده نفر از مبارزین چینی حقوق بشر» را داشته اند «که در امریکا و اروپا بسر می برند و پیام های الکترونیک شان توسط افراد دیگری خوانده می شده». گوگل تلویحا و بدون نام بردن مستقیم، دولت چین را متهم می کند که قصد دسترسی به حساب های پیام الکترونیک مخالفین را داشته است. بسیاری از شواهد حاکی از آنند که هدف این حمله سایبری، زیر ساختارهائی بوده اند که به گوگل امکان می دهد پاسخگوی درخواست های دولت امریکا در چارچوت مبارزه اش بر علیه تروریسم باشد.
تصمیم گوگل واکنش دولت چین را بدنبال داشت که سخنگوی وزارت امور خارجه آن جیانگ یو(Jiang YU) اعلام داشت:«ما اینترنت را براساس قوانین اداره می کنیم و مقررات روشنی درباره اطلاعات و محتوی مطالبی که می تواند پخش شود، داریم». وزیر امور خارجه امریکا، خانم هیلاری کلینتون به این موضعگیری پاسخ داد و گفت:«امروز هر چه بیشتر روشن می شود که سانسور سدی در مقابل تجارت است و چین نمی تواند در مورد گردش اطلاعات محدودیت ایجاد کند و در همانحال پاسخگوی تعهداتش در محدوده تجارت بین المللی باشد».
در نشریه The Atlantic، جیمز فالو(James Fallows) چنین تحلیل می کند: با مشاهده سخت تر شدن رفتار دولت چین که شاهد آن محکومیت مخالف رژیم لیو زیائوبو(Lio Xiaobo) به یازده سال زندان است، گوگل تصمیم گرفت که «روابط دیپلماتیک اش با چین راقطع کند». او بدین ترتیب شرکت کالیفرنیائی را همسطح با یک دولت (بزرگ !) قرار دارد و مسئله گوگل به یک امر استراتژیک تبدیل شد که بسیار فراتر از یک «پرسش» ساده در باره رابطه اقتصاد و اخلاق قرار می گیرد.
قلم کی بیرمن(Kai Biermann) در Zeit Die تحت عنوان «جمهوری گوگل» این موضوع را باز می کند. بنظر روزنامه آلمانی، این موتور جستجو باید همچون واحدی دولتی(«quasistaatliches Gebilde») انگاشته شود که «قادربه رودروئی با دولت چین است، امری که بسیاری از کشورهای بزرگ صنعتی مانند آلمان و ایالات متحده جرات آنرا ندارند». اما بیرمن هشدار می دهد: وقتی یک شرکت بتواند اراده خود را به یک دولت دیکته کند، این امر می تواند به پدیداری «جمهوری های بی قانونی»(جمهوری های موزی) بیانجامد «که نمونه مشهور آن United Fruit Company که امروز Chiquita نام دارد با استفاده از قدرتش بسیاری از دولت های امریکای مرکزی را سرنگون ساخت». در واقع به این شرکت دستور داده می شود که تمام اطلاعاتی را که نزد وی به امانت گذاشته شده، با آزادی کامل پردازش کند تا سطح معینی از کارآئی و اطمینان را به کاربرانی ارائه دهد که اطلاعاتشان را نزد وی به امانت می گذارند.
سانسور موتور جستجوی google.cn در واقع چیزی نبود جز یک توافق عملی با قدرتی دولتی بر علیه free flow of information و گوگل مجبور شد بپذیرد که الزامات دولت چین بصورتی بنیادین در تناقض با نیازهای استراتژیک این شرکت قرار دارد.
بایدو(Baidu)، رقیب اصلی گوگل در بازار چین نیزدرگیر مشکلات است. چندین تن از مسئولین آن اخراج شده اند و طراح اصلی آن، سان یونفون(Sun Yunfeng) مجبور شد مطلبی را از روی وبلاگ بردارد که در آن گوگل را «گروهی محدود اندیشه با انگیزه های تجاری…» ارزیابی کرده، سوال می کرد«اگر گوگل ٨٠ درصد بازار چین را در اختیار داشت بازهم حاضر بود از این بازاربیرون رود؟».
به نمایش گذاشتن این توازن قوا به گوگل امکان می دهد که جایگاه نیمه- خدائی اش در شبکه را به چشم کشد. رودروئی با چین که بنطر Bill Thompson همان قدر سر و صدا به راه انداخت که اگر کسی برروی یک «نهنگ تف می کرد»، به گوگل اجازه می دهد تا اعتبارش را در بین کاربران بالا برد و حتی شاید بتواند گفته های رئیس این شرکت Eric Schmidt را در دسامبر گذشته از خاطره ها بزداید که برروی کانال CNBC بر الزامات رفتاری این شرکت در چارچوب قوانین… امریکا تاکید کرد:«واقعیت آنست که موتورهای جستجو و از جمله گوگل اطلاعات را ضبط و برای مدتی نگهداری می کنند. باید توجه داشت که ما در امریکا تحت الزامات پاتریوت آکت (Patriot Act) قرار داریم و در نتیجه ممکن است که در صورت تقاضای مقامات دولتی، این اطلاعات در اختیارشان قرار گیرد».
وعده بنیادین اینترنت یعنی آزادی بیان، اغلب هم توسط بعضی دولت ها زیر سوال برده می شود، و هم توسط شرکت های بزرگ شبکه (Yahoo, Apple, Cisco…) که در عملیات سانسور و کنترل شرکت می کنند. مانند نرم افزارها و تجهیزات شبکه ای دیوار عظیم سایبری (Great Firewall) که شبکه های چین را در بند خود نگه می دارند.
اینکه گوگل دیگر نمی خواهد در چین، در چنین اموری دخالت داشته باشد، جای بسی خوشحالی است.اما این امر بازنگری نقشی را لازم می دارد که چنین شرکت هائی زین پس در روابط بین الملل به عهده می گیرند.

منبع: ماهنامه لوموند دیپلماتیک 2010 ژانویه
نویسنده : فیلیپ رولی
مترجم : شروین احمدی

مطالب مرتبط