SMS و کارکردهای سیاسی – اجتماعی آن (4)

ت) برخی تجربیات جهانی در بهره‌گیری از SMS

1 – ت – تجربه انتخاباتی در کشورهای توسعه یافته
در این سالها، پیشرفتهای فناوری و الکترونیک شدن مراکز و سازمانهای دولتی و خصوصی، رشد چشمگیر داشته است. سیستمهای الکترونیک، مانند دولت الکترونیک(57) و اخیراً، رأی‌گیری الکترونیک(58)، روز به روز در حال نفوذ به زندگی مردمان است. تجربه نشان داده که الکترونیک کردن بخش یا بخشهایی از یک سازمان، رشد کیفی مناسبی در روند کاری آن سازمان به وجود آورده است. یکی از مهمترین اهداف دولت الکترونیک(59)، صرفه‌جویی در وقت مردم و کاهش هزینه‌های اجرایی سازمانهای دولتی است که سیستم رأی گیری الکترونیک، به عنوان زیرسیستم دولت الکترونیک، چنین اهدافی را دنبال می‌کند. (60)
انتخابات عمومی در کشورهای اروپایی و آمریکایی، در سال‌های اخیر، به صورت نیمه الکترونیکی و الکترونیک امتحان شده و نتایج مطلوبی را هم به دنبال داشته است. (61) طبق آمار هم پرسیهای به عمل آمده در این کشورها، به طور میانگین 75% از مردم (90% مردم بلژیک، 70% مردم انگلستان، 75% مردم ایالات متحده آمریکا) با الکترونیکی کردن سیستمهای رأی گیری – جهت اطمینان بیشتر از صحت برگذاری انتخابات و همچنین افزایش سرعت در ا اجرا و کاهش هزینه‌ها – موافق هستند.
یکی از مهمترین مشکلات در کشورهای اروپایی و آمریکایی، پایین آمدن شمار شرکت‌کنندگان در انتخابات عمومی است. چنان که در اروپا، تعداد شرکت‌کنندگان در سال 1950 که 37/83% بود، در آخرین انتخابات پارلمان، به حدود 24% کاهش یافته است. همین مشکل، باعث شده که حتا، کشورهای محافظه کار، مانند انگلستان – که دارای روند انتخاباتی ثابت در 100 سال گذشته بودند – طرحهای جدید و مورد اعتماد برای مردم، جهت افزایش تعداد شرکت‌کنندگان در انتخابات ارایه دهند. (62)

1 – 1 – ت – نیوزیلند
دولت نیوزیلند برای انتخابات پارلمانی در سال 2005 میلادی، پیام کوتاه را به عنوان اصلی‌ترین گزینه ارتباطی برای عموم مردم در نظر گرفت. دولت این کشور، اهداف خود را از به کارگیری SMS در این انتخابات، به این شرح اعلام کرد:
1 – متقاعد کردن افراد واجد شرایط برای ثبت نام در انتخابات پارلمانی سال 2005،
2 – گسترش مبارزات انتخاباتی و تماس با مرکز، که به طور گسترده‌ بر کاربران زیر متمرکز است:
افرادی که تا به حال رأی نداده‌اند، افرادی که تازه 18 ساله شده‌اند، افرادی که بتازگی مهاجرت کرده‌اند (مهاجران) و افرادی که انگلیسی، زبان دوم آنهااست.
3 – برقراری ارتباط در زمان کوتاه، از راه یک مرکز پیام کوتاه و همچنین پشتیبانی و حمایت از روند کاری خدمات حوزه‌های رأی گیری در مکانهای مختلف.
4 – منظم کردن و دسته‌بندی اطلاعات و آرا، از طریق تماسهای پیام کوتاه دو طرفه، با گزارش جزییات؛ شامل طبقه‌بندی خدمات، زمان انتظار، زمان استفاده و … در یک مرکز پیام کوتاه.
در نیوزیلند، SMS به منظور شکستن حصارها و محدودیتهای ثبت نام برای شرکت‌کنندگان درانتخابات معرفی شده، بخصوص جوانان، توانستند با استفاده از این سرویس، ثبت‌نام خود را با کمترین تأخیر انجام دهند. همچنین، درخواست برای ثبت نام انتخاباتی، به واسطه سرویس پیام کوتاه افزایش یافت. از سوی دیگر، سیستم، دسترسی مردم را به فرم ثبت‌نام آسانتر کرد.
بر این اساس، معرفی شبکه پیام کوتاه، دسترسی کاربران را تا حدود 50% افزایش داد. یک پیام کوتاه کاربر را تحریک می‌کند تا وارد عمل شود و این عمل از طریق SMS خیلی سریعتر از E – mail و تلفن صورت می‌گیرد. در انتخابات نیوزیلند، تماسها، حدود 72% در دو هفته نخست، در مقایسه با سال 2002، افزایش یافت.
مرکز ثبت انتخابات، با نتایج جالبی در استفاده از SMS، به عنوان یک گزینه اصلی تماس، روبه‌رو شد. این مرکز، در دو هفته نخست، در مقایسه با سال 2002، 72% درخواست برای ثبت نام داشته است. 51% درخواستهای ثبت شده، از طریق SMS بود و این در حالی بود که همه کاربران، همچنین امکان انتخاب گزینه‌های دیگری؛ همچون تلفن یا اینترنت را نیز داشته‌اند. در مقایسه با سال 2002، کاربران تلفن و نامه در یک حد بوده‌اند. اما، کاربران E – mail در سال 2005، حدود 80% کاهش یاتفه‌اند (انها SMS را به E – mail ترجیح داده‌اند). همچنان که مطرح شد، از آنجا که هزینه تماس هر کاربر از طریق SMS، 80% ارزانتر از هزینه مکالمه است، استقبال از SMS در این انتخابات، بیش از حدی بود که مسوولان این کشور انتظار آن را داشتند. (63)

2 – 1 – ت – انگلستان
در انگلستان نیز شورای شهر شفیلد،(64) انتخابات سالانه را، از یک راه برنامه نوین سه گزینه‌یی،انجام داد. در ماه می سالهای 2002 و 2003 در انتخابات مجلس، رأی دهندگان توانستند از سه ابزار سده 21، یعنی: اینترنت، تلفن مجانی(65) و فرستادن متن از روش SMS و یا از راه دسترسی عمومی به صندوقها و مراکز سنتی رأی گیری، آرای خود را ثبت کنند.
در آغاز روی کارآمدن رهبران جدید، اداره نخست‌وزیری انگلستان نگرانی خود را درباره کاهش شرکت‌کنندگان اعلام کرد. چنان که، در سال 2000، آرای انتخابات ملی، تا 6/29% کاهش یافت و در سال 2001، در انتخابات سراسری، آراء به 4/59% کاستی گرفت و این کمترین اندازه مشارکت از زمان جنگ جهانی اول بود. در همان زمان، شورای شهر شفیلد تصمیم به استفاده از رأی گیری به شیوه الکترونیکی گرفت. این دسترسی جدید به شیوه‌های نوین انتخابات، یک سکوی پرتاب را برای دولت ایجاد کرد و اهداف دموکراسی الکترونیکی، همانند گسترش استفاده از کارتهای هوشمند، انتخابات مجازی و نظرسنجیها را فراهم آورده است. با این اهداف کلیدی و نشانگرهای اجرایی، شورای شهر شفیلد یک برنامه طراحی کرده است:
– رأی گیری آسانتر و در دسترس‌تر،
– تازه کردن سامانه رأی گیری در سده 21،
– آسان کردن ارتباط عموم مردم با دولت، از طریق معرفی دولت الکترونیک. پروژه، به منظور سازگاری با تغییرات در فناوری و سیاست دولت و گسترشهای قانون طراحی شده است. نتایج به دست آمده در این پروژه، از نظر همه مسوولان محلی شرکت‌کننده، موفق بوده و علاقه مردم را به چنین مدیریتهایی جلب کرده است. (66) نتایج به دست آمده، حاکی از افزایش 8% در رأی گیری جدید نسبت به رأی گیری سنتی است. همچنین، تقریباً 40% افرادی که رأی می‌دهند، از شیوه جدید استفاده می‌کنند و رأی الکترونیکی، بیش از روش پستی مورد استفاده قرار می‌گیرد. (67)

3 – 1 – ت – مجارستان
مجارستان در انتخابات آوریل سال 2002 میلادی از SMS و E – mail برای انتخابات بهره برد. در این انتخابات، رقابت سخت طرفین با نتایج به دست آمده، گروههای انتخاباتی را به هم نزدیک کرده است. در طی دو هفته آخر مبارزات انتخاباتی، بین طرفهای رقایت انتخاباتی، فناوری متقابل، ارتباطات میان مردمی؛ به طور ناگهانی در مقیاس بزرگی مورد استفاده قرار گرفت.
در کشوری با 10 میلیون نفر جمعیت، حدود 53% مردم آن تلفن همراه دارند و 15% کاربر اینترنت هستند. در این انتخابات، میلیونها پیام کوتاه سیاسی از طرف هواداران احزاب، به روشهای E – mail یا SMS فرستاده شد. در طول مبارزات انتخاباتی، روزانه حجم SMS در حدود 20 الی 30 درصد افزایش یافت. مشارکت مردم این کشور در این انتخابات فزونی گرفت، به طوری که نقش مهم فناوری جدید در طول رقابت انتخاباتی در مجارستان، بی‌سابقه بوده است. (68)

2 – ت – جنبش سیاسی SMS در شرق آسیا

1 – 2 – ت – فیلیپین
فیلیپین، در سال 2002، نخستین آزمایش واقعی فناوری فرستادن پیامهای کوتاه را در معرض دید همگان گذاشت. «هاوار رینگولد» نویسنده کتاب «جوامع هوشمند: انقلاب اجتماعی آینده» می‌گوید: تظاهرکنندگان سیاهپوش فیلیپینی، از راه یک خطر سیار منفرد، خبردار شده بودند که قرار است تجمع اعتراض‌آمیزی در یکی از خیابانهای شهر مانیل برپا شود. متن پیغام دریافتی آنها از این قرار بود؛ “Black EDSA. Dress 2Go” در واقع، به طور خلاصه، به نشانی محل برپایی تجمع اشاره و تأکید شده بود که معترضان، لباس سیاه به تن کنند. برپایی این قبیل تجمعات، سرانجام به واژگونی حکومت «جوزف استرادا» رئیس جمهور وقت فیلیپین انجامید.
از آن زمان تاکنون، استفاده از SMS به عنوان یک ابزار سیاسی بسیار فراگیرتر شده است. رینگولد در این باره می‌گوید: «رویدادهای بزرگی در نتیجه استفاده از این فناوری در حال اتفاق افتادن است. من می‌توانم کشورهای چندی را در بخشهای مختلف جهان در ذهن خویش مجسم کنم که انتخابات آنها در آینده تحت تأثیر این فناوری قرار می‌گیرد.»(69)

2 – 2 – ت – کره جنوبی
کره جنوبی، نمونه جالبی از تأثیر فناوری SMS بر سرنوشت انتخابات آن است. هم‌اکنون، بسیاری از کارشناسان کره‌یی با این عقیده موافقند که «روموهیون» رئیس جمهور فعلی، هرگز بدون کمک اینترنت و SMS قادر به پیروزی در انتخابات گذشته نبود. اوضاع داخلی کره در دسامبر سال 2002، به گونه‌یی بود که جریان اصلی رسانه‌های محافظه‌کار، با تمام قوا از «لی‌هوی‌چانگ» رقیب انتخاباتی «رو»‌ طرفداری می‌کردند، بویژه، زمانی که یکی از رقبای پیشین – که صلاحیت «رو» را مورد تأیید قرار داده بود – به طور غیرمنتظره، پشتیبانی خویش را از او در آستانه روز برگذاری انتخابات قطع کرد. اما، هواداران تبلیغاتی «رو» – که بیشترشان از نسل جوانتر «فناوری اطلاعات» بودند – تلاش پیگیری را در واپسین دقایق و لحظه‌های باقیمانده به برگذاری انتخابات صورت دادند. آنها، با فرستادن نامه‌های الکترونیک E.mail) و SMS) برای 800 هزار رأی دهنده در صبح انتخابات، عملاً تلاش کردند تا مخاطبان پیامهای خویش را به حضور در پای صندوقهای رأی تشویق کنند. با تلاش وبسایت‌های خبری جایگزین، نظیر oh, My News و فرستادن پیامهای SMS، «رو» توانست در انتخابات ریاست جمهوری آن سال، با اختلاف فقط دو درصد، بر رقیب خود پیروز شود. مدیر بین‌المللی oh, My News می‌گوید: «شاید شما به برنامه‌های تولید شده در تلویزیون اعتماد نداشته باشید، اما، یقیناً پیغامی را که از یک دوست دریافت می‌کنید، جدی خواهید گرفت.»70

3 – 2 – ت – کره شمالی
کره‌شمالی، در زمره منزوی‌ترین رژیمهای استبدادی جهان طبقه‌بندی می‌شود. ورود شمار قابل توجهی از خطوط تلفن سیار از کشور چین، باعث شده است تا تلاش مراجع حکومتی برای ممنوع ساختن استفاده از این قبیل وسایل ارتباطی، تا حد زیادی ناکام جلوه کند. فعالان حقوق بشر، طی سالیان متمادی تلاش می‌کردند تا برای آگاه ساختن مردم کره از تحولات منطقه‌یی و بین‌المللی، به قاچاق رادیو به این کشور فقیر بسنده کنند. اما، همین افراد، در حال حاضر با حیرت عمیقی به نقش و تأثیرگذاری فناوری موبایل در بهبود شرایط داخلی جوامع بسته می‌نگرند.

4 – 2 – ت – چین
در کشورهایی مانند چین، که اینترنت را سانسور می‌کنند، تلفن سیار می‌تواند نقش مهمتری بازی کند. آنها، یکی از معدود ابزارها برای بیان ناگفته‌ها – بی‌ترس از سانسور – را در اختیار افراد می‌گذارند. این کشور، بزرگترین بازار تلفن سیار را، با کمابیش 350 میلیون کاربر، در اختیار دارد. در دسامبر 2005، 12هزار کارگر چینی، در اعتراض به یک تهیه کننده محصولات Wal – mart دست به اعتصاب زدند. اگرچه آنها در یک اتحادیه متشکل نبودند، اما دسترسی به SMS کافی بود تا هماهنگی لازم برای تبلور چنین اعتراضی پدید آید.
بهار سال 2006، چین به مدت سه هفته در تب اعتراضات وسیع ضد ژاپنی می‌سوخت. جوانان چینی، با فرستادن نامه‌های الکترونیکی و پیغامهای کوتاه‌ چند حرفی، عملاً هموطنان خویش را به تحریم کالاهای ژاپنی و روانه شدن به خیابانها تشویق می‌کردند.
اطلاعات بعدی، در مورد مسیرهای راهپیمایی و حتا، نوع شعارهایی که قرار بود فریاد زده شود، جزء عناصر اصلی پیغامها بود. اگرچه این پیغامها هیچ هویت سازمانی آشکاری نداشت، اما، کمک کرد تا 20 هزار نفر برای برپایی یک راهپیمایی سراسری در 16 آوریل گردهم آیند.
از زمانی که حکومت چین درصدد برآمده است تا راهی را برای فیلتر کردن عملی پیامهای SMS بیابد، بارها ناچار شده تا از طریق توسل به همین فناوری، به فرستادن پیغامهای هشداردهنده در مورد لزوم گردن نهادن به مقررات داخلی و حفظ آرامش جامعه بپردازد. با این حال، شیوع فناوری فرستادن پیام کوتاه، نمایانگر چالشی جدی برای حکومت چین است. پس از اعتراضات خونین دانشجویان و فعالان سیاسی در میدان «تیان آن‌من» مراجع حکومتی در چین به تصویب مقرراتی پرداختند که به موجب آنها گرفتن پروانه از نمایندگیهای محلی امنیت عمومی سراسر کشور، برای برپایی تظاهرات تاکید شده است. «کیانگ ژیائو» مدیر «پروژه اینترنت چین» در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی می گوید: «حالا هرکس می تواند از SMS و E – mail برای سازماندهی یک اعتراض دسته جمعی در مقیاس بزرگ استفاده کند، بدون این که نیازی به گرفتن پروانه از دولت باشد». وی در ادامه می‌افزاید:«جوانان امروز چین ابزارهای ارتباطی بسیار قدرتمندی را در اختیار دارند.»71

3 – ت – دموکراسی سازی در خاورمیانه

1 – 3 – ت – لبنان
فرستادن پیغام از طریق خطوط تلفن همراه در خاورمیانه نیز تأثیرات عمیقی را برجای نهاده است. در مارس سال 2005، شهروندان لبنانی از E – mail و SMS برای سازماندهی یک راهپیمایی بسیار باشکوه در بیروت استفاده کردند و موفق شدند تا یک میلیون تظاهر کننده را که ظاهراً همگی خواستار خروج نظامیان سوری از کشورشان و نیز کناره‌گیری دولت طرفدار سوریه در لبنان بودند، جمع کنند. حدود یک ماه بعد، زیر فشار سازمان ملل متحد و فشار تظاهرکنندگان لبنانی، 14 هزار نظامی سوری مجبور به ترک لبنان و پایان دادن به حضور 29 ساله خویش در این کشور شدند.

2 – 3 – ت – کویت
در کویت نیز، زنان با تشکیل تجمعاتی – که گستردگی و تنوع آنها تاکنون سابقه نداشته است – خواستار برخورداری از حق رأی در انتخابات کشورشان شدند. برخلاف سالهای پیش، اعتراضات امسال زنان کویتی بسیار مؤثرتر بوده است. زیرا، امکان فرستادن پیام از طریق تلفنهای همراه، در عمل به ظاهر کنندگان کویتی اجازه داد تا دختران جوان را از مدرسه‌ها بیرون بکشند و به خیابانها روانه کنند تا از این طریق به پیشبرد اهداف خویش امیدوارتر باشند. تلاشهای معترضان، بالاخره، نتیجه داد. پارلمان کویت، اخیراً لایحه‌یی را به تصویب رساند که براساس آن، زنان این کشور حق رأی دادن در انتخابات و خیز برداشتن برای تصدی کرسیهای پارلمانی و شورای محلی را خواهند داشت.72

3 – 3 – ت – عراق
در عراق نیز، با توجه به شرایط حاکم براین کشور، مضامین پیامهای کوتاه؛ شامل لطیفه‌ها و صداهایی درباره بمب‌گذاریهای انتحاری، فرقه‌گرایی، قیمت بنزین، صدام حسین و بوش است.
محتوای یکی از پیامهای ظریف و نیشدار این است:
«جناب بوش، یک برنامه زمانبندی شده برای عقب‌نشینی مردم عراق از خاک این کشور را اعلام کرده است!».
در این کشور، به دلیل شرایط امنیتی، بیشتر رستورانها، کافه‌ها و سینماها بسته است. بنابراین، پیام کوتاه و زنگهای گوناگون برای عراقیها، به عنوان وسیله‌یی برای ایجاد تفنن و سرگرمی، به کار می‌رود. بعضی از عراقی‌ها، از موبایل‌های خود برای بیان اظهارات سیاسی استفاده می‌کنند. همین‌طور، طرفهای رقابتهای سیاسی، از زنگهایی با مضامین «سرزمین من عراق» و یا سرود ملی این کشور پیش از صدام – به سبب محبوبیت پیام کوتاه – به عنوان راهی برای کسب پیروزی در مبازرات پارلمانی سال گذشته این کشور استفاده کردند.73
نتیجه گیری
بنیان کارکردگرایی بر این واقعیت استوار است که دوام و بقای کلیه سنن و مناسبات و نهادهای اجتماعی، به کار یا وظیفه‌یی بستگی دارد که در نظام اجتماعی برعهده می‌گیرند. در این میان، آنچه مطرح و مهم تلقی می‌شود، سودمندی آنها در کل نظام است. زیرا، مبادله را تسهیل می‌کنند تا کلیه گروههای درگیر و عناصر ذینفع از آن بهره جویند.74
در این مقاله، تلاش شد تا ضمن طرح کار ویژه‌های مختلف SMS، وجوه مختلف کارکردی این ابزار نوین ارتباطی – بویژه با ذکر مصادیق و نمونه‌هایی از آن – مورد طرح و بررسی قرار گیرد.
گفتن ندارد که ارتباطات، عامل مهمی برای دگرگونی و تحول در جهان معاصر است. از اختراع صنعت چاپ و تحول در جهان معاصر است. از اختراع صنعت چاپ گرفته تا پیدایش فناوریهای نوین مخابراتی و ارتباطی، همگی در خدمت تغییر و تحول بوده است.
تلفن همراه، از جمله آ‌خرین فناوریهایی است که با وجود مدت کمی که از ورود آن به کشور ما می‌گذرد، تأثیرات چشمگیری را در حوزه‌های گوناگون به جای گذاشته است.
در کشورهایی که دستاوردهای چشمگیر در حوزه فناوری داشته‌اند، همچون کره جنوبی، فرستادن پیام با تلفنهای همراه، به شیوه‌ای برای ترویج چیزی تبدیل شده است که کارشناسان، از آن به عنوان «دموکراسی موبایل» یاد می‌کنند. این حالت، در جوامع کنترل شده‌یی، مانند چین و کشورهای خاورمیانه، حتا، شدت بیشتری دارد. زیرا فناوری‌ فرستادن پیامهای کوتاه، با نظارت گسترده مراجع حکومتی روبه رو نبوده و هزینه مادی – امنیتی آن نیز چندان زیاد نیست. در عمل کانال زیرزمینی تازه‌ای برای بیان حقایق سانسور نشده – البته در قالب عبارتهای کوتاه – فراهم آمده است. تظاهرکنندگان از این ابزار پیشرفته برای بسیج افکار عمومی، جهت برپایی تجمعات اعتراض‌آمیز، هشدار به مراجع حکومتی در برابر تضییع حقوق شهروندان و بعضاً، پخش هرزنامه‌های سیاسی، استفاده می‌کنند. این فناوری، همچون جوامع را قادر ساخته تا با سرعت بی‌نظیری، به طراحی اقدامات دسته جمعی بپردازند.
البته، فرستادن پیامهای کوتاه از طریق تلفن همراه، می‌تواند به ابزاری در خدمت گروههای تروریستی نیز قرار گیرد. شبکه تروریستی «القاعده» طی سالیان اخیر توانسته است، با بهره‌گیری از این فناوری، نیروهای خود را سازماندهی کند. مواردی نیز وجود داشته که قابلیت فرستادن پیامهای کوتاه عملاً بروز خشونتهای جبران ناپذیری را موجب شده است. رینگولد می‌گوید: نمی‌خواهم بگویم که فناوری موبایل یکسره خوب یابد است؛ در حقیقت، وقتی زمان برگزاری انتخابات فرا می‌رسد، شما می‌خواهید به نتیجه آن بیندیشید. بی‌گمان دوست ندارید که دیگران بی‌انگیزه لازم و بی‌آگاهی و اندیشیدن، با موضوعی به این پایه از این اهمیت برخورد کنند.
با تمام این اوصاف، فعالان حوزه‌های سیاسی و اجتماعی، به طور کاملاً محتاطانه‌یی، امیدوارند که این فناوری تأثیرات عمیقی را در بطن جوامع محدود کننده آزادی بیان ایجاد کند و استفاده از فناوری موبایل در کنار اینترنت و خدمات پستی آن بتواند آینده‌یی متفاوت را برای جهانیان رقم بزند.

پاورقی‌ها:
1 – عضو هیأت علمی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)
2 – کارشناس ارشد رشته روابط بین‌الملل
3 – Short Message service
4 – SMS، به عنوان ابزار نوین ارتباطی از دیدگاههای مختلفی از جمله: نظریات ارتباطی، قابل بررسی است و شناخت و بررسی دقیق جنبه‌های مختلف آن، وقت و فرصت بیشتری را می‌طلبد، که در این مختصر نمی‌گنجد. جهت آشنایی با نظریات ارتباطی، نگاه کنید به:
الف)ورنر سورین، جمیز تانکارد، نظریه‌های ارتباطات، ترجمه علیرضا دهقان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1381.
ب) داود زارعیان، مبانی کلی ارتباطات جمعی، تهران: انتشارات کارگزار روابط عمومی، 1382.
5 – Functionalism Theory
6 – تقی آزاد ارمکی، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات سروش، 1376، ص 49.
7 – Wholes
8 – sub – systems
9 – تام او. سولیوان و دیگران، مفاهیم کلیدی ارتباطات، ترجمه میرحسن رییس زاده، تهران: انتشارات فصل نو، 1385، ص 173.
10 – غلام عباس، نظریه‌های جامعه‌شناسی، چ 10، تهران: انتشارات سمت، 1383، ص 212.
11 – Disintegration
12 – unstability
13 – حسین ابوالحسن تنهایی، درآمدی بر مکاتب و نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات مرندیز، 1374، صص 6 – 75.
14 – تقی آزادارمکی، همان، ص 50. و نیز بنگرید به:
– Bert N. Adams, R.A. Sydie, Sociological Theory, Thousand Oaks, California: Pine forge Press, 2001, pp. 59, 230, 259. 273, 603.
15 – هرمز مهرداد، مقدمه‌یی بر نظریات و مفاهیم ارتباطات جمعی، تهران: انتشارات فاران، 1380، ص 44.
16 – مقایسه کنید با: دنیس مک کوایل، درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی، ترجمه پرویز اجلالی، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1382، ص 105.
17 – مقایسه کنید با: هرمز مهرداد، همان، ص 74.
18 – Correlation
19 – Continuity
20 – Mobilization
21 – مقایسه کنید با: همان، صص 7 – 76.
22 – حمیرا مشیرزاده، درآمدی نظری بر جنبشهای اجتماعی، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، 1381، صص 62 – 261.
23 – جهت آشنایی با ویژگیها و دیدگاه نظریه‌پردازان جنبشهای نوین اجتماعی، ر.ک. به:
الف)دوناتلادلاپورتا، ماریو دیانی، مقدمه‌یی بر جنبشهای اجتماعی، ترجمه محمد تقی دلفروز، تهران: انتشارات کویر، 1384.
ب) علی کریمی، «جنبشهای جدید اجتماعی و هویت با تأکید بر ایران»، در کتاب نهادهای مدنی و هویت در ایران، تهران: انتشارات تمدن ایرانی، 1385.
24 – Scott B. Guthery & Mary J. Gronin, Mobile Application Development with SMS and SIM, New York: Mc Graw – hill, 2002.
25 – Point to point
26 – Point to multipoint
27 – http://www.azarsms.com/faq.html#03 (7/1/2007)
28 – http://www.Zenith-sms.com/beta/smsinfo.asp (10/1/2007)
29 – http://www.aftab.ir/news/2006/apr/22/c3c1145703972-science-education-information-tech-nology.php (4/11/2006)
30 – Ibid.
31 – Ibid.
32 – رضا شوقی، «تحلیل جامعه‌شناسی پدیده اس. ام. اس ایرانی» در:
– http://www.radiozameneh.com/special/2006/10/post-15-html (19/11/2006).
33 – امیر مسعود رادی، «SMS فراتراز یک پیام»، در:
– http://www.kurdsms.com/news/9 (4/11/2006)
34 – http://www.tcwmagazine.com/tahlil/m8- 6.Htm (4/11/2006).
35 – http://www.aftab.ir/news/2006/apr/22/c3c114503972-science-education-information-tech-nology.php (4/11/2006).
36 – Interactive
37 – زمانی که سیستم ارتباطی که در کنار تلویزیون وجود داشته باشد، به طوری که بینندگان از داخل منازل خود نوعی ارتباط دوسویه را با مجریان یک برنامه برقرار کنند، این تلویزیون اینتراکتیو نامیده می‌شود.
38 – http://www.taban.net/totala.Php? Ide-15/14 (4/11/2006).
39 – http://www.tct.ir/componentsi.php? rO v=88 KMAPDZGR…(27/12/2006)
40 – http://www.itna itna ir/archives/telecom/004168.Php (11/4/2006).
41 – http://www.aftab.op.cit.
42 – http://www.itna.ir/archives/telecom/004168.Php (11/5/2006).
43 – http://www.hamshahri.org/News/? Id=18777 (27/3/2007).
44 – رضا شوقی، همان.
و نیز جهت اطلاع بیشتر ر.ک به: حسن جوادی، تاریخ طنز در ادبیات فارسی، تهران: انتشارات کاروان، 1384.
45 – http://www.Aftab.Op.cit
46 – روزنامه فناوری اطلاعات، سال اول، شماره 155، 6/9/1385، ص 5.
47 – رضا شوقی، همان.
48 – جهت اطلاع بیشتر از جامعه مجازی ر.ک به:
الف) ژان ماری گنو، آینده آزادی: چالشهای جهانی شدن دموکراسی، ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران: دفتر مطالعات سیاسی بین‌المللی، 1384، ص 92.
ب)جمیز اسلوین، اینترنت و جامعه، ترجمه عباس گیلوری و علی رادباوه، تهران: نشر کتابدار، 1380، صص 83 – 82.
پ)هیوبرت دریفوس، نگاهی فلسفی به اینترنت، ترجمه علی ملائکه، تهران: انتشارات گام نو، 1383، ص 162.
ت) مرادعلی صدوقی، تکنولوژی اطلاعات و حاکمیت ملی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی بین‌المللی، 1380، صص 47 و 162 – 160.
H) Leaha Lieverouw, Sonialivings Tone (ed), Hand Book of New Media, London: SAGE Publication, 2002, pp. 39 – 41.
49 – ناصرالدین پروین، تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانیان و دیگر پارسی‌نویسان، 2ج، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1377، ج 1، ص 182.
50 – همان، ص 184.
51 – جهت اطلاع بیشتر در مورد شبنامه‌ها ر.ک به: الف) ناصرالدین پروین، همان، ج 2، صص 82 – 377.
ب)فرید قاسمی، سرگذشت مطبوعات ایران: روزگار محمدشاه و ناصرالدین شاه، 2 ج، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ج 2، صص 38 – 1837.
52 – الف) محیط طباطبایی، تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، چ 2، تهران: مؤسسه انتشارات بعثت، 1375، ص 102.
ب)عبدالرحیم ذاکر حسین، مطبوعات سیاسی ایران در عصر مشروطیت، چ 3، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375، صص 47 و 48.
53 – جهت آشنایی با فضای انتخابات دوره نهم ریاست جمهوری و نقش شبنامه‌ها ر.ک.به:
– امیر سیاح، نقش آفرینان سوم تیر، تهران: ناشر مؤلف، 1384، صص 64 و 66، 67.
54 – «انقلاب کوچک پیام کوتاه در انتخابات»، در:
– http://daily.Ghajar.ir/archives/039020.Html (4/7/2005).
55 – جذب SMS به صورت انبوه، از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، به بخش خصوصی واگذار شد که سه شرکت اقدام به فرستادن SMSهای انبوه می‌کنند. این شرکتها، موظفند مفاد آیین‌نامه‌یی را که در سال 1383 تصویب شد و ضمانت اجرایی دارد، رعایت کنند. این آیین‌نامه، در پنج اصل مطرح می‌شود: الف) با اصول و مبانی دین اسلام و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مغایرت نداشته باشد و در تضاد نباشد.
ب) باعث تشویش اذهان عمومی نگردد. پ) مخل نظم و آرامش حاکم بر جامعه نباشد ت) به اخلاق حسنه حاکم بر جامعه آسیب نرساند. ث) با سیاستهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور مغایرت نداشته باشد.
56 – «آخرین تلاشها برای انتخابات» در:
– http:www.irna.com/fa/news/view/line-7/8509224801101134.htm (13/11/2006).
57 – E – Government
58 – E – Voting
59 – جهت آشنایی بیشتر با تعریف، ساختار، اهداف و مزایای دولت الکترونیکی ر.ک. به:
الف) محمد حسن مرادی، رقیه هاشمی، فناوری اطلاعات و دولت الکترونیکی، همدان: انتشارات نور علم، 1384، صص 98 – 73.
ب) پاتریسیاجی، پاسکوال، دولت الکترونیکی، ترجمه مسعود شفیعی، تهران: انتشارات پیام‌رسان، 1384، صص 9،10،18،24،26.
60 – Rachel K. Gibson, Andrea Rommele & Stephen j. Ward (ed), Electronic Demoaracy, London: Routledge, 2004, pp. 40, 44, 48 – 56, 195.
61 – Graeme Browning , Electronic Democracy: using The Internet to Transform American Political, second Edition, New Jersey: Information today, Inc, 2002, pp. 131 – 168.
62 – جابر کریم‌پور، کامل نورانی، «انتخابات الکترونیکی در دولت الکترونیکی»، در:
– http://www.irandoc.ac.ac.ir/Data/E-J/ vol 4/noorani.Htm (24/11/2006).
63 – http://www.callcentre – expo.co. uk/Ex-hibitorilibrary/302/Elections.Pdf (22/10/2006).
64 – Sheffield
65 – Free phone
66 – “Edemocracy in Sheffield”, in http://unpanl. Un. Org/ intradoc/ groups/ public/documents/ other/ uNpANo 22729. Pdf (22/10/2006)
67 – Ibid.
68 – Steven Clift, “Mobile Text Message (sms) and Plitics – Hungary and China”, in: the http://www.mailarchive. com/do – wire@tc. Umn. Edu/msgoo 481 – html (23/5/2002).
69 – کتی هونگ، «sms فناوری نوین ارتباطی راهی به سوی آینده»، در:
– http: www.kurdsms.com/news/11/(10/3/2006).
70 – همان.
71 – همان.
72 – کتی هونگ، همان.
73 – Hossamel. Hamalawy, “sms culture in Iraq”, in: http://arabist/net/ archives/2006/08/22/sms-culturein-iraq (22/8/2006).
74 – بنگرید به: غلامعباس توسلی، نظریه‌های جامعه‌شناسی، چ 3، تهران: سمت، 1371، ص 212.

منبع: ماهنامه اطلاعات سیاسی اقتصادی شماره 346 – 345
نویسنده : مجتبی مقصودی
نویسنده : منیره عرب

مطالب مرتبط