برندگان جایزه نوبل ادبیات از آغاز تا سال ۲۰۰۶

در میان جوایز ادبی، جایزه نوبل ارزشمند‌ترین و افتخارآمیزترین آنهاست. این جایزه یکی از چند جایزه‌ای است که بنا بر وصیت آلفرد برنهارد نوبل (۱۸۳۳ـ ۱۸۹۹)، شیمیدان سوئدی، به‌ وجود آمد. نوبل که با اختراع دینامیت و باروت بدون دود (نیتروگلیسیرین) ثروت سرشاری عایدش شده بود، وقتی مشاهده کرد که از اختراع او، برخلاف انتظارش، برای افزایش قدرت سلاحهای جنگی و آدمکشی استفاده می‌شود سخت متأثر و نگران شد و تمام سرمایه و دارایی خود را وقف پاداش به برگزیدگان علم و ادب و صلح جهان کرد. بنا بر وصیتنامه نوبل، از درآمد سرمایه نه میلیون دلاری او، پنج جایزه در رشته‌های فیزیک، شیمی، پزشکی، ادبیات و صلح به وجود آمد تا هر سال به مردان و زنانی، صرف‌نظر از ملیت آنها اعطا شود که خدمات ارزنده‌ای به «نفع بشریت» انجام داده باشند. این جوایز نخستین بار در سال ۱۹۰۱ به برگزیدگان اعطا شد. در ۱۹۶۹ هم جایزه‌ای برای علوم اقتصادی به وجود آمد.
جایزه نوبل ادبیات به «شخصی تعلق می‌گیرد که در زمینه ادبیات، برجسته‌ترین اثر، با ماهیت معنوی، را آفریده باشد.» این جایزه شامل مدال طلا، دیپلم و مبلغی پول است که مبلغ آن از چهل و دو هزار دلار در ۱۹۵۳ به یک میلیون و چهارصد هزار دلار در ۱۹۹۳ افزایش یافته است. جایزه در دسامبر هر سال، سالگرد مرگ نوبل، توسط آکادمی سوئد در استکهلم، با حضور پادشاه سوئد، اعطا می‌شود. معمولاً هم جایزه به مجموع آثار چاپی نویسنده تعلق می‌گیرد، نه به یک اثر خاص. گاهی هم جایزه به دو یا سه نویسنده به طور مشترک داده می‌شود. در بعضی از سالها هم ممکن است جایزه بدون برنده یا معوق بماند. کمااینکه در سالهای جنگ جهانی دوم، در فاصله سالهای ۱۹۴۰ـ۱۹۴۳، جایزه به کسی داده نشد.

۱۹۰۱؛ رنه فرانسواسولی پرو دوم (۱۸۳۹ـ۱۹۰۷، فرانسوی) به خاطر اشعارش
۱۹۰۲؛ تئودور مونرن (۱۸۱۷ـ۱۹۰۳، آلمانی) به خاطر آثار تاریخی‌اش
۱۹۰۳؛ بیورنستیرنه بیورنسن (۱۸۳۲ـ۱۹۱۰، نروژی) به خاطر رمانها، اشعار و نمایشنامه‌هایش
۱۹۰۴؛ فردریک میسترال (۱۸۳۰ـ ۱۹۱۴، فرانسوی) به خاطر اشعارش، و خوزه ایچگاری‌ای ایساگوئری (۱۸۳۲ ـ ۱۹۱۰، اسپانیایی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۰۵؛ هنریک سینکیویچ (۱۸۴۶ ـ ۱۹۱۶، لهستانی) به خاطر رمانهایش
۱۹۰۶؛ جوزوپه کاردوچی (۱۸۳۵ـ۱۹۰۷، ایتالیایی) به خاطر اشعارش
۱۹۰۷؛ رادیرد کیپلینگ (۱۸۶۵ـ۱۹۳۶، انگلیسی) به خاطر داستانها، رمانها و اشعارش
۱۹۰۸؛ رودولف کریستف اویکن (۱۸۴۶ ـ ۱۹۲۶، آلمانی) به خاطر داستانهای فلسفی‌‌اش
۱۹۰۹؛ سلمالا گرلوف (۱۸۵۸، ۱۹۴۰، سوئدی) به خاطر رمانها و اشعارش
۱۹۱۰؛ پل فن لودویگ هیزه (۱۸۳۰ـ۱۹۱۴، آلمانی) به خاطر اشعار، رمانها و نمایشنامه‌هایش
۱۹۱۱؛ موریس مترلینگ (۱۸۶۲ـ ۱۹۴۹، بلژیکی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۱۲؛ گرهارت هاوپتمان (۱۸۶۲ـ۱۹۴۶، آلمانی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۱۳؛ سر رابیندرانات تاگور (۱۸۶۱ـ۱۹۴۱، هندی) به خاطر اشعارش
۱۹۱۴؛ جایزه داده نشد.
۱۹۱۵؛ رومن رولان (۱۸۶۶ـ۱۹۴۴، فرانسوی) به خاطر رمانهایش
۱۹۱۶؛ ورنرفن‌ هایدنستام (۱۸۵۹ـ۱۹۴۰، سوئدی) به خاطر اشعارش
۱۹۱۷؛ کارل گلروپ (۱۸۵۷ـ۱۹۴۳، دانمارکی) به خاطر رمانها و داستانهای کوتاهش
۱۹۱۸؛ جایزه داده نشد.
۱۹۱۹؛ کارل فردریک شپیتلر (۱۸۴۵ـ۱۹۲۴، سوئیسی) به خاطر حماسه‌ها، داستانهای کوتاه و مقالاتش
۱۹۲۰؛ کنوت هامسون (۱۸۵۹ـ۱۹۵۲، نروژی) به خاطر رمانهایش
۱۹۲۱؛ آناتول فرانس (۱۸۴۴ـ۱۹۲۴، فرانسوی) به خاطر رمانها، داستانهای کوتاه و مقالاتش
۱۹۲۲؛ خاثینتو بناونته‌ای مارتینز (۱۸۶۶ـ۱۹۵۴، اسپانیایی) ‌به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۲۳؛ ویلیام باتلرییتس (۱۸۶۵ـ ۱۹۳۹، ایرلندی) به خاطر اشعارش
۱۹۲۴؛ ولادیسلاو ستانیسلاو رایمونت (۱۸۶۷ـ ۱۹۲۵، لهستانی) به خاطر رمانهایش
۱۹۲۵؛ جورج برنارد شاو (۱۸۵۶ـ۱۹۵۰، انگلیسی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۲۶؛ گراتسیا دلدا (۱۸۷۵ـ۱۹۳۶، ایتالیایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۲۷؛ هانری برگسون (۱۸۵۹ـ۱۹۴۱، فرانسوی) به خاطر آثار فلسفی‌اش
۱۹۲۸؛ سیگرید اوندست (۱۸۸۲ـ ۱۹۴۹، نروژی) به خاطر رمانهایش
۱۹۲۹؛ توماس مان (۱۸۷۵ـ ۱۹۵۵، آلمانی) به خاطر رمانهایش
۱۹۳۰؛ سینکلر لویس (۱۸۸۵ـ۱۹۵۱، آمریکایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۳۱؛ ایک آکسل کارلفت (۱۸۶۴ـ۱۹۳۱، سوئدی) به خاطر اشعار غنایی‌اش
۱۹۳۲؛ جان گالزورثی (۱۸۶۷ـ۱۹۳۳، انگلیسی) به خاطر رمانها، نمایشنامه‌ها و داستانهای کوتاهش
۱۹۳۳؛ ایوان الکسیویچ بونین (۱۸۷۰ـ۱۹۵۳، روسی) به خاطر رمانها، داستانهای کوتاه و اشعارش
۱۹۳۴؛ لوئیچی پیراندلو (۱۸۶۷ـ۱۹۳۶، ایتالیایی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۳۵؛ جایزه داده نشد.
۱۹۳۶؛ یوجین گلادستون اونیل (۱۸۸۸ ـ۱۹۵۳، آمریکایی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۳۷؛ روژه مارتن دوگار (۱۸۸۱ـ۱۹۵۷، فرانسوی) به خاطر رمانهایش
۱۹۳۸؛ پرل س.باک (۱۸۹۲ـ۱۹۷۳، آمریکایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۳۹؛ فرانس امیل سیلانپا (۱۸۸۸ـ۱۹۶۴، فنلاندی) به خاطر رمانهایش
۱۹۴۰؛ جایزه داده نشد.
۱۹۴۱؛ جایزه داده نشد.
۱۹۴۲؛ جایزه داده نشد.
۱۹۴۳؛ جایزه داده نشد.
۱۹۴۴؛ یوهانس ویلهلم ینسن (۱۸۷۳ـ۱۹۵۰، دانمارکی) به خاطر اشعار و رمانهایش
۱۹۴۵؛ گابریلا میسترال (۱۸۹۹ـ۱۹۵۷، شیلیایی) به خاطر اشعارش
۱۹۴۶؛ هرمان هسه (۱۸۷۷ـ۱۹۶۲، آلمانی) به خاطر اشعار و مقالاتش
۱۹۴۷؛ آندره ژید (۱۸۶۹ـ۱۹۵۱، فرانسوی) به خاطر رمانهایش
۱۹۴۸؛ توماس استرنز الیوت (۱۸۸۸ـ۱۹۶۵، انگلیسی) به خاطر اشعار، مقالات و نمایشنامه‌هایش
۱۹۴۹؛ ویلیام فاکنر (۱۸۹۷ـ۱۹۶۲، آمریکایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۵۰؛ برتراند راسل (۱۸۷۲ـ۱۹۷۰، انگلیسی) به خاطر آثار فلسفی‌اش
۱۹۵۱؛ پرفابیان لاگرکویست (۱۸۹۱ـ۱۹۷۴، سوئدی) به خاطر رمانهایش، مخصوصاً باراباس
۱۹۵۲؛ فرانسوا موریاک (۱۸۵۵ـ۱۹۷۰، فرانسوی) به خاطر رمانها، مقالات و اشعارش
۱۹۵۳؛ سر وینستن چرچیل (۱۸۷۴ـ۱۹۶۵، انگلیسی) به خاطر مقالات و آثار تاریخی‌اش
۱۹۵۴؛ ارنست همینگوی (۱۸۹۹ـ۱۹۶۱، آمریکایی) به خاطر رمانها و داستانهای کوتاهش
۱۹۵۵؛ هارولد لاکسنس (۱۹۰۲، سوئدی) به خاطر رمانهایش
۱۹۵۶؛ خوان رامون خیمه‌نز (۱۸۸۱ـ۱۹۵۱، اسپانیایی) به خاطر اشعارش
۱۹۵۷؛ آلبر کامو (۱۹۱۳ـ۱۹۶۰، فرانسوی) به خاطر رمانهایش
۱۹۵۸؛ بوریس پاسترناک (۱۸۹۰ـ۱۹۶۰، روسی) به خاطر رمانهایش، مخصوصا دکتر ژیواگو. جایزه را نپذیرفت.
۱۹۵۹؛ سالواتور کواسیمودو (۱۹۰۱ـ۱۹۶۸، ایتالیایی) به خاطر اشعار غنایی‌اش
۱۹۶۰؛ سن ژان پرس (۱۸۸۷، فرانسوی) به خاطر اشعارش
۱۹۶۱؛ ایوو آندریچ (۱۸۹۲ـ۱۹۷۵، یوگسلاویایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۶۲؛ جان اشتاین‌بک (۱۹۰۲ـ۱۹۶۸، آمریکایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۶۳؛ گئورگ سفریس (۱۹۰۰ـ۱۹۷۱، یونانی) به خاطر اشعار غنایی‌اش
۱۹۶۴؛ ژان پل سارتر (۱۹۰۵ـ۱۹۸۰، فرانسوی) به خاطر آثار فلسفی و رمانهایش. جایزه را نپذیرفت.
۱۹۶۵؛ میخائیل شولوخوف (۱۹۰۵ـ۱۹۸۴، روسی) به خاطر رمانهایش
۱۹۶۶؛ شمیویل یوزف آگنان (۱۸۸۸ـ۱۹۷۰، اسرائیلی) به خاطر داستانهایش درباره یهودیان اروپای شرقی؛ ونلی زاکس (۱۸۹۱ـ۱۹۷۰، آلمانی ـ سوئدی) به خاطر اشعار و نمایشنامه‌هایش درباره یهودیان
۱۹۶۷؛ میگل آنخل آستوریاس (۱۸۹۹ـ۱۹۷۴، گواتمالایی) به خاطر آثارش درباره شخصیت و سنتهای مردم کشورش
۱۹۶۸؛ یاسوناری کاواباتا (۱۸۹۹ـ۱۹۷۲، ژاپنی) به خاطر رمانهایش
۱۹۶۹؛ ساموئل بکت (۱۹۰۶ـ۱۹۹۰، ایرلندی) به خاطر رمانها و نمایشنامه‌هایش
۱۹۷۰؛ آلکساندر سولژنیتسین (۱۹۱۸، روسی) به خاطر رمانهایش
۱۹۷۱؛ پابلو نرودا (۱۹۰۴ـ۱۹۷۳، شیلیایی) به خاطر اشعارش
۱۹۷۲؛ هاینریش بل (۱۹۱۷ـ۱۹۸۵، آلمانی) به خاطر رمانها، داستانهای کوتاه و نمایشنامه‌هایش
۱۹۷۳؛ پاتریک وایت (۱۹۱۲، استرالیایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۷۴؛ ایونید یونسن (۱۹۰۰ـ۱۹۷۶، سوئیسی) به خاطر رمانها و داستانهای کوتاهش؛ هانری ادموند مارتینس (۱۹۰۴ـ ۱۹۷۸، سوئیسی) به خاطر مجموعه آثارش
۱۹۷۵؛ یوجینیو مونتاله (۱۸۹۶ـ۱۹۸۱، ایتالیایی) به خاطر اشعارش
۱۹۷۶؛ سائول بلو (۱۹۱۵، آمریکایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۷۷؛ ویسنته آلکسیاندر (۱۸۹۸ـ۱۹۸۴، اسپانیایی) به خاطر اشعارش
۱۹۷۸؛ ایساک بشویس سینگر (۱۹۰۴، متولد لهستان) به خاطر رمانها و داستانهای کوتاهش
۱۹۷۹؛ اودیسئوس ایلیتیس (۱۹۱۲ـ۱۹۹۶، یونانی) به خاطر اشعارش
۱۹۸۰؛ چسلاو میلوش (۱۹۱۱، لهستانی) به خاطر اشعارش
۱۹۸۱؛ الیاس کانتی (۱۹۰۵، متولد بلغارستان) به خاطر آثار داستانی و غیر داستانی‌اش
۱۹۸۲؛ گابریل گارسیا مارکز (۱۹۲۸، کلمبیایی) به خاطر رمانها و داستانهای کوتاهش
۱۹۸۳؛ ویلیام گلدینگ (۱۹۱۱، انگلیسی) به خاطر رمانهایش
۱۹۸۴؛ یاروسلاو سیفرت (۱۹۱۰، چکسلواکی) به خاطر اشعارش
۱۹۸۵؛ کلود سیمون (۱۹۱۳، فرانسوی) به خاطر اشعارش
۱۹۸۶؛ ول سوینکا (۱۹۳۴، نیجریه‌ای) به خاطر اشعار، نمایشنامه‌ها و رمانهایش
۱۹۸۷؛ ژوزف برودسکی (۱۹۴۰، روسی) به خاطر اشعارش
۱۹۸۸؛ نجیب محفوظ (۱۹۱۲، مصری) به خاطر رمانها و داستانهای کوتاهش
۱۹۸۹؛ کامیلو خوزه سلا (۱۹۱۶، اسپانیایی) به خاطر رمانهایش
۱۹۹۰؛ اوکتاویو پاز (۱۹۱۴، مکزیکی) به خاطر اشعارش
۱۹۹۱؛ نی‌دین گوردمیر (۱۹۲۳، اهل آفریقای جنوبی) به خاطر مجموعه آثارش
۱۹۹۲؛ درک والکات (اهل جزایر هند غربی) به خاطر آثار ادبی شعرگونه‌اش
۱۹۹۳؛ تونی ماریسن (۱۹۳۱، سیاه‌پوست آمریکایی) به خاطر مجموعه آثارش
۱۹۹۴؛ کنزا بورواوئه (۱۹۳۵، ژاپنی) به خاطر رمانهایش
۱۹۹۵؛ شیموس هینی (۱۹۳۹، ایرلندی) به خاطر بیان مصائب ملت ایرلند در اشعارش
۱۹۹۶؛ ویسلاو شیمبورسکا (۱۹۲۳، لهستانی) به خاطر اشعارش
۱۹۷۷؛ داریو فو (۱۹۲۶، ایتالیایی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۱۹۹۸؛ ژوزه ساراماگو (۱۹۲۲، پرتغالی) به خاطر رمانهایش به‌خصوص کوری
۱۹۹۹؛ گونتر گراس (۱۹۲۷، آلمانی) به خاطر رمانهایش
۲۰۰۰؛ گائو شین‌جیان چین (۱۹۴۰،‌ چینی) به خاطر رمانهایش
۲۰۰۱؛ و. س. نایپول (۱۹۳۲، ترینیدا و توباگو)
۲۰۰۲؛ ایمره کرتس (۱۹۲۹، مجارستانی) به خاطر رمانهایش
۲۰۰۳؛ جان ماکسول کوئتزی (۱۹۴۴، آفریقای جنوبی)
۲۰۰۴؛ آلفرده یلی‌نک (۱۹۴۶، اتریشی) به خاطر رمانهایش
۲۰۰۵؛ هارولد پینتر (۱۹۳۰، انگلیسی) به خاطر نمایشنامه‌هایش
۲۰۰۶؛ اورهان پاموک (۱۹۵۲، ترک) به خاطر رمانهایش

منبع: ماهنامه ادبیات داستانی شماره ۱۱۱

مطالب مرتبط