«وب۲» کاتالیزور تغییر سبک زندگی

تغییر رفتار مخاطب در حوزه های گوناگون زندگی که به اختصار «سبک زندگی» نامیده می شود، مهم ترین دستاورد ارتباطات میان فرهنگی است. هنگامی که این تغییرات در یک فرهنگ، زیربنایی تر و مبنایی تر شود حاکی از یک «تهاجم» یا به دیگر عبارت «شبیخون» خواهد بود.
تغییر در سبک زندگی طبعاً باید مبتنی بر ارتباطات میان فرهنگی و از طریق رسانه صورت پذیرد. رسانه را نیز اقسام گوناگونی است که هر یک گستره نفوذ و مخاطبان خاص خود را داراست؛ لکن روند تحول در نحوه تعامل رسانه ها با مخاطبان در ادوار مختلف جالب توجه و تعمق است. البته لازم به ذکر است که این نوشتار درپی بررسی رسانه های مجازی و تأثیرات آن بر مخاطب می باشد.
در رسانه های مجازی «نسل یک» که رسانه های یک سویه خطاب می شدند، محتوای طراحی شده از سوی رسانه در اختیار مخاطب قرار می گرفت و طبعاً مخاطب امکان مشارکت در محتوا را نداشته و همانند روزنامه، رادیو و یا تلویزیون تنها مصرف کننده محتوای برنامه ریزی شده از سوی صاحبان رسانه قرار می گرفت. این رسانه را web1 می نامند. این نسل تقریباً در اغلب نقاط جهان جای خود را به نسل دوم web یعنی web2 داد.
در وب ۲ البته رابطه بین مخاطب و رسانه، تعاملی بوده و مخاطب خود در تأمین محتوای رسانه، بازیگر مؤثر است و سلایق و علایق وی کارگر خواهد افتاد. از جمله رسانه های متعلق به نسل دوم وب می توان به youtube، facebook، friend feed، flicker، twitter و… در سطح بین المللی و cloob، netiran،. neviseh، balatarin، donbaleh و… در ایران اشاره کرد.
خانم هیلاری رادهام کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، در تاریخ ۳۰ دی ماه ۱۳۸۸، سه هفته پس از اتمام حجت تاریخی ملت فهیم ایران با فتنه گران، سخنرانی مطولی در خصوص آزادی اینترنت و سیاست های دولت آمریکا در این خصوص در جمع دولتمردان و مسئولین دولتی نمود.
وی در این سخنرانی گفت: «من برای خدمت به دموکراسی و دستیابی به اهداف دیپلماتیکمان، تیمی متشکل از کارشناسان افراد بااستعداد گردهم آورده اند تا اقداماتمان را در تلاش های مربوط به سیاستمداری متناسب با قرن بیست و یکم رهبری کنند. آنها ابتکار جامعه مدنی ۲ (web 0. 2) را راه اندازی کردند. در یک مدت کوتاه ما اقدامات قابل توجهی را برای تبدل این فن آوری ها به نتایجی که موجب ایجاد تغییرات می شوند، به انجام رسانیده ایم.»
کلینتون در بخش دیگری از سخنانش اظهار داشت: «ما می خواهیم این ابزار را دردست مردم قرار دهیم تا از آن برای پیشبرد دموکراسی و حقوق بشر بهره گیرند.»
ملاحظه جملات فوق که از زبان «وزیر امور خارجه آمریکا» صادر شده، نشان دهنده جایگاه نسل دوم اینترنت (web 0. 2) در دیپلماسی بین المللی آمریکا است. پیشرفت تکنولوژی رسانه های مجازی و اینترنت از زوایه نگاه دیپلماسی در دولت آمریکا مورد تأیید و تأکید است؛ ضمن اینکه لازم است خوانندگان گرامی به نظامی بودن پروژه اینترنت توجه داشته باشند. درحال حاضر مقر اصلی اینترنت در وزارت خارجه آمریکا، پنتاگون قرار دارد.
وزیر امور خارجه امریکا به این نکته نیز اشاره می کند که: «در ایران و دیگر کشورها سازماندهی از طریق اینترنت به صورت ابزاری برای پیشبرد دموکراسی و توانا ساختن شهروندان به اعتراض بر ضد نتایج مشکوک انتخابات درآمده است.»
نویسنده البته در پی تکرار مکررات نبوده و تنها درصدد توجه دادن خوانندگان به جایگاه اینترنت در نظام حاکمیتی آمریکاست؛ جایگاهی سیاسی- نظامی در وهله اول وفرهنگی- اجتماعی در مرحله بعد.
حال جالب است که به جایگاه این پدیده پیچیده در ایران نیز توجه کنیم:
به نظر می رسد اینترنت در ساختار، نظامی و در محتوا، سیاسی است. این عرصه شاید همان عرصه ای باشد که سال هاست اقسام مردمان در ایران بر سر آن نزاع دارند. سیاست ما، عین دیانت ما و دیانت ما، عین سیاست ماست. توجه کنید: محتوا و ساختار از یکدیگر جدا عمل نمی کنند بلکه نقش پشتیبان یکدیگر را به عهده دارند.
خوب است به گفته یکی از بزرگان علم رسانه نیز توجه شود که: «رسانه خود پیام است.» بدین معنا که در مقطعی از مناسبات فرهنگی، پیامی که رسانه حامل آن است همان فرهنگ درونی رسانه است.
web2 فرهنگی را با خود به همراه می آورد که مشخصاً و هوشمندانه مخاطب را به سوی هدف از پیش تعیین شده هدایت می کند.
در همین سخنرانی خانم کلینتون فراز دیگری وجود دارد که به قتل مشکوک خانم ندا آقا سلطان پرداخته می شود: «در تظاهرات پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران، فیلم برداشته شده با تلفن همراه از قتل خونین یک زن جوان، سند دیجیتالی اتهام ظلم و قساوت دولت شد.»
غرض از پرداختن به این جمله فارغ از اظهارنظر خصمانه وی، اشاره به مفهوم «ژورنالیسم شهروندی» است که عملاً وظیفه اطلاع رسانی را از انحصار خبرنگاران و رسانه های رسمی خارج می کند و این امکان را در اختیار هر فردی قرار می دهد که بتواند کار خبرنگاری، اعم از کار متنی یا تصویری و کار تصویری اعم از عکس یا ویدئو را انجام دهد.
حال باید پرسید بستر انتشار محتوای تولید شده چیست؟ ناگفته پیداست.: web 2.0
وظیفه تولید محتوا بر عهده شهروندان در قالب ژورنالیسم شهروندی است و وظیفه انتشار نیز برعهده twitter Flicker youtube و سایر رسانه های مجازی. از اینجاست که درمی یابیم به ابزار و تکنیکی که از ناحیه نظام بین الملل در اختیارمان قرار گرفت، اعتماد کامل نکنیم.
همین ابزار و محتوای تولید شده مشکوک در قضیه ترور خانم آقا سلطان، چهره حاکمیت ایران را در برخورد با اغتشاشگران و یا متعرضان به نتیجه انتخابات مخدوش نمود و جالب آنکه این واقعه در زمان مرگ «مایکل جکسون»، خواننده معروف در جهان اتفاق افتاد و تعداد ویدئوهای دیده شده مرتبط با خانم ندا در دنیا با تعداد ویدئوهای مرتبط با آقای مایکل برابری می کند، آیا مایه تعجب نیست؟ نکته مهم اینکه آنچه در رسانه های نسل دوم از اهمیت وافری برخوردار است، بازنشر بی شمار یک محتوای مشخص درفضای اینترنت می باشد.
در پایان، نکات طرح شده در این نوشتار در پی طرح برخی ویژگی ها و شیوه استفاده از تکنولوژی در دست کاربران شبکه مجازی بوده و هشداری است آگاهی بخش تا مسئولین امر و نیز کاربران این فرصت پرتهدید را غنیمت شمرده و در پی حسن استفاده از این رسانه باشند.

منبع: روزنامه کیهان
نویسنده : سعیدی

مطالب مرتبط